İsviçre’nin Bürgenstock kentinde pazar günü yapılan görüşmeyle İran ve ABD arasında nihai anlaşmaya ulaşılması için müzakereler başlarken, ilk adımlar Hürmüz Boğazı konusunda atılıyor. Dün, Hürmüz Boğazı’ndan 36 ticari geminin sorunsuz geçtiği ve bunun savaşın başladığı 28 Şubat’tan beri en yüksek rakam olduğu bildirildi. Hürmüz Boğazı’na ilişkin en önemli sorun ise boğazın nasıl yönetileceği oldu. Hürmüz’e kıyısı olan iki ülke İran ve Umman Sultanlığı arasında konuya ilişkin diplomatik trafik başladı. Mutabakatın ardından ateşkesin Lübnan’da uygulanmasının yanı sıra nihai anlaşmaya kadar korunması ve ABD tarafından dondurulmuş İran’a ait paranın serbest bırakılması gündemin önemli maddeleri olarak öne çıkıyor.
BOĞAZIN İKİ TARAFI: UMMAN VE İRAN
Hürmüz Boğazı’nın bundan sonra nasıl yönetileceğine dair görüşmelerin iki tarafı Umman Sultanlığı ve İran arasında diplomatik trafik yaşanıyor. Umman Dışişleri Bakanı Bedr Bin Hammad el-Busaidi, önceki gün yaptığı açıklamada, İran tarafıyla Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerden herhangi bir vergi alınmaması konusunda uzlaşı içinde olduklarını söyledi. Dün, 36 gemi Hürmüz Boğazı’ndan geçerken bu gemilerden vergi alındığına dair herhangi bir bilgi verilmedi. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise kısa süre sonra yaptığı açıklamada, “Hürmüz’ü biz yöneteceğiz” dedi. Kalibaf, dün de İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile birlikte Umman’ın başkenti Maskat’ı ziyaret ederek Umman Sultanı Heysem Bin Tarık ile görüştü. İki taraf arasındaki görüşmede, Hürmüz Boğazı’nın yönetimine ilişkin konular ele alındı. Birleşik Arap Emirlikleri'nde açıklamalarda bulunan ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise "Hürmüz Boğazı'ndan geçiş ücreti talep edilemeyeceğini" söyledi.
12 MİLYAR DOLAR TARTIŞMASI
Mutabakat sonrası İran’ın dondurulmuş paraları hakkında tartışma yaşanıyor. Kalibaf, dün yaptığı açıklamada, ABD’nin İran’a ait 12 milyar dolarlık dondurulmuş parayı iki parti halinde serbest bırakacağını söyledi. ABD Başkanı Donald Trump, bu paranın İran tarafından sadece ABD’den yapılacak tarım ürünleri ithalatında kullanılabileceğini öne sürmüştü. Trump’a cevap veren İran Dışişleri Bakanı İsmail Bekayi, "Dondurulmuş varlıklarla ilgili bir sınırlama söz konusu değil. Ülkenin faydasına nasıl olursa o yönde kullanılacak" ifadelerini kullandı. Bekayi ayrıca, İran’ın petrokimya ürünlerine yönelik uygulanan ambargonun da kalktığını bildirdi.
5 MADDE HEMEN UYGULANSIN
İsviçre’de müzakerelerin ilk oturumunda ise taraflar arasındaki 14 maddelik mutabakatın ilk 5 maddesinin derhal uygulanması kararı çıktı. İran’ın Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Emir Said İrevani, icra komitesinin bu 5 maddenin hemen uygulanmasını da denetleyeceğini söyledi. Arabulucu Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, İsviçre’de kararlaştırılan teknik müzakerelerin iki ay devam edeceğini, bu görüşmelerde İran'ın nükleer programı, balistik füze kapasitesi, yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması konularının ele alınacağını ifade etti. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de İran’ın nükleer programı konusunun 60 günlük ateşkes sürecindeki müzakerelerde sonuca bağlanacağını açıklamıştı.
KARŞILIKLI ATEŞKES UYARISI
Öte yandan, mutabakatın ardından ilan edilen 60 günlük ateşkesin bozulmaması iki ülkenin yanı sıra arabulucu taraflar Pakistan ve Katar’ın en fazla vurgu yaptığı konu olarak öne çıkıyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ateşkesin sürekliliğinin iki ülkenin mutabakatta belirlenen sorumluluklarını yerine getirmesiyle bağlantılı olduğunu söyledi. ABD Başkanı Donald Trump ise müzakere sürecinin olumlu ilerlediğini belirterek "Eğer İran anlaşmanın gereklerini yerine getirmez ya da uygun davranmazsa, yapmam gerekeni yaparım" uyarısını yaptı.
Öte yandan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, resmi davetle dün Pakistan'a gitti. Ortak basın toplantısında Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, gelecek hafta İran'ı ziyaret edeceğini ve ABD ile İsrail'in 28 Şubat'taki saldırılarında hayatını kaybeden İran'ın eski lideri Ali Hamaney'in cenaze törenine katılacağını duyurdu.