Bitlis’in yüzyıllara dayanan zanaat geleneğini odağına alan “Zamanın Ustaları” belgeseli, özel gösterimiyle izleyici karşısına çıkacak. Geleneksel üretim pratiklerini ve bu mirası yaşatan ustaları merkeze alan yapım, Anadolu’nun görünmeyen hafızasını sinema diliyle görünür kılıyor.
İstanbul Ticaret Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Gözde Sunal’ın yönetmenliğini üstlendiği belgeselin yapımcılığını Gözde Sunal ve Semra Kaplan üstleniyor. Bitlis Valiliği himayesinde hazırlanan film, baston ustalığından taş işçiliğine, yöresel ayakkabı üretiminden ahşap sanatına uzanan farklı zanaat alanlarını ustaların hikâyeleri üzerinden ele alıyor.
Amaç kaybolma riskini kalıcı kılmak
Albayrak Medya'nın sponsorlarından olduğu belgeselin yönetmeni Gözde Sunal, belgeseli Yeni Şafak'a şu sözlerle anlattı: “Bu belgeselin çıkış noktası, somut olmayan kültürel mirasın giderek görünmezleşmesi ve buna paralel olarak zanaatkârlığın temsil krizidir. Yola çıkarken temel sorum şuydu: ‘Kaybolmaya yüz tutan bu bilgi ve deneyim, görsel anlatı aracılığıyla nasıl kayıt altına alınabilir ve yeniden dolaşıma sokulabilir?’ Bu soru, filmin hem estetik hem de anlatısal omurgasını belirledi.”
Hız çağına karşo duruş
Yapımcı Semra Kaplan ise projenin temel motivasyonunu şöyle ifade ediyor: “Proje, kültürel sürdürülebilirlik ve toplumsal hafızanın korunması ekseninde şekillendi. Günümüzde hız ve tüketim odaklı üretim biçimleri, zanaatın sabır ve ustalık gerektiren doğasını geri plana itiyor. Bu noktada, bu hikâyenin anlatılması gerektiğine inandık çünkü bu yalnızca bireysel ustaların değil, aynı zamanda bir yaşam biçiminin kayda geçirilmesidir.”
Zanaatlar titizlikle seçildi
Belgeselde yer alan zanaatkârlar sınırlı sayıda tutuldu. Amaç, her bir hikâyenin derinliğini korumak. Sunal bu tercihi şöyle açıklıyor: “Belgeselde yer alan zanaatkâr sayısı, anlatının yoğunluğunu ve derinliğini koruyacak şekilde sınırlı tutuldu. Seçim sürecinde temsil çeşitliliğine önem verdim; farklı zanaat alanlarının hem teknik hem de sembolik boyutlarını yansıtan ustalarla çalışmayı tercih ettim. Burada belirleyici olan, yalnızca zanaatin kendisi değil, ustanın o zanaatla kurduğu varoluşsal ilişkidir.”
Amaç duygusal ve düşünsel bağ kurmak
Yaklaşık sekiz ay süren proje sürecinde ustalara yerel ağlar ve birebir temaslarla ulaşıldı. Çekimler planlı ilerledi, ancak belgeselin doğasına uygun şekilde esnek tutuldu.Film, yalnızca kaybolan meslekleri değil, aynı zamanda usta-çırak ilişkisiyle aktarılan bir yaşam biçimini de kayıt altına alıyor.
Yönetmen Sunal, hedeflerini şu sözlerle anlatıyor: “Bu belgeselin temel hedefi, zanaatkârlığı yalnızca nostaljik bir unsur olarak değil, yaşayan ve dönüşen bir pratik olarak yeniden konumlandırmaktır. İzleyicinin, bu ustaların dünyasına yalnızca tanık olması değil, aynı zamanda bu üretim biçimiyle duygusal ve düşünsel bir bağ kurması hedeflenmiştir.”
Kültürel aktarım kesintiye uğramamalı
Belgesel, zanaatların yok olup olmayacağı sorusunu da tartışmaya açıyor. Sunal bu konuda şunları söylüyor: “Bu soru, belgeselin en kritik meselesine işaret ediyor. Zanaatlar, yalnızca ustalarıyla var olan yapılar değildir; ancak ustaların yokluğu, bu bilginin aktarımında ciddi bir kırılma yaratır. Filmde de vurgulamaya çalıştığımız gibi, mesele yok oluş değil, aktarımın kesintiye uğrama riskidir.”
Kaplan ise süreci şöyle değerlendiriyor: “Eğer bu bilgi ve beceriler yeni kuşaklara aktarılmazsa, bu zanaatlar gündelik hayatın dışına itilebilir. Bu nedenle bu belgesel, bir sonun değil, bir farkındalık ve yeniden üretim çağrısının parçası olarak değerlendirilmeli.”
Gala yarın AKM'de
“Zamanın Ustaları” belgeselinin özel gösterimi 24 Nisan’da İstanbul Atatürk Kültür Merkezi’nde (AKM) gerçekleştirilecek. Gösterimin ardından yönetmen ve ekiple söyleşi yapılacak. Etkinlik saat 15.30’da başlayacak.