Türkiye’nin enflasyon hikayesi

Enflasyon, Türkiye ekonomisinde kronikleşmiş yapısal sorunlardan birisidir.

Popülist politikalar, bütçe açıklarının para basılarak finanse edilmesi, yapısal ekonomik sorunlar, dış ekonomik şoklar, siyasi ve ekonomik istikrarsızlıklar gibi nedenler yüksek enflasyonun kronikleşmesine yol açmıştır

Son yarım asırlık dönemde enflasyonun kısa bir tarihçesine bakacak olursak ilginç detaylar öne çıkmaktadır.

1970-1979 dönemi başında tek haneli rakamlarla başlayan enflasyon, 1973-1979 petrol krizleri ve Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası uygulanan ambargolarla birlikte tırmanışa geçmiş, dönemin sonunda yüzde 50 sınırını aşmıştır.

1970’lı yılları enflasyon ortalaması yüzde 24,11 olarak gerçekleşmiştir.

1980 yılında 24 Ocak kararları ile girilen yönem dönem, kronik yüksek enflasyon dönemi olarak tanımlanmaktadır.1980 yılında gerçekleşen 115,6 oranındaki enflasyon zirve yapmıştır.

1980’li yılların enflasyon ortalaması ise yüzde 53.22 oldu.

1990’lı yıllarda ise kamu açıklarının merkez bankası kaynaklarıyla fonlanması, siyasi ve ekonomik istikrarsızlık nedeniyle enflasyon kemikleşmiş ve 1994 krizinde yüzde 125,5 ile tarihi zirvesini görmüştür.

1990’lı yılların enflasyon ortalaması yüzde 79,21 olarak gerçekleşmiştir.

Enflasyonun üç haneli rakamlarını gördüğü iki kritik yıl olan 1994 (yüzde 125,5) ve 1980 (yüzde 115,6), Türkiye ekonomisinin en büyük kriz ve yapısal değişim yıllarına denk gelmektedir.

2001 krizi ise, bu istikrarsız dönemin en önemli simge yılı oldu.

2001 krizi sonrasında uygulanan politikalar, AK Parti’nin iktidara gelmesiyle sağlanan siyasi istikrar enflasyonun düşüş trendine girdiği bir dönem oldu.

2004-2016 arasındaki dönem, Türkiye’nin son yarım asırda enflasyonla mücadelede en başarılı olduğu ve fiyat istikrarını yakalandığı ve tek haneli enflasyon dönemi dönem olarak öne çıkmaktadır.

2004 yılında gerçekleşen yüzde 9,3 oranındaki enflasyon ile uzun yıllar sonra ilk kez tek hane yakalanmış, 2012 yılında ise enflasyon yüzde 6,16 ile en düşük seviyelerden birine ulaşılmıştı.

2004 ile 2016 yılları arasındaki ortalama enflasyon oranı yüzde 8,27 oldu.

2000-2009 yılların enflasyon ortalaması yüzde 20,53 olarak gerçekleşirken 2010-2019 yılları arasında ortalama ise yüzde 10 oldu.

2020 yılı sonrasında yaşanan pandemi süreci, küresel tedarik zinciri krizleri ve gevşek para politikalarının etkisiyle enflasyonun yeniden yüksek seviyelere ulaştığı bir dönem oldu.

2020-2025 yılların enflasyon ortalaması yüzde 42,49 olurken son iki yılda yani 2024 ve 2025 yıllarında ise sıkı para politikasına dönüşle birlikte dezenflasyon sürecinin başladığı ve enflasyon oranların yüzde 30,89’a kadar gerilediği görülmektedir.

Dolayısıyla, enflasyon 1970’lerde yükselen, 1980 ve 1990’larda zirve yapan, 2000 ve 2010’larda tek hanelere kadar gerileyen, ancak 2020 sonrasında yeniden tırmanışa geçen bir profili çizmektedir.