Ömer Lekesiz Yazıları – Ömer Lekesiz Kimdir?

01.06.2026, Pazartesi
10:20

Ömer Lekesiz

2011 yazı listeleniyor

Ayşe Taşkent: Estetiğin felsefî grameri

30 Mayıs 2026, Cumartesi

Son yazılarımızda ışık, nur, göz, görme, görünürlük ve estetik meseleleri üzerinde dururken özellikle dikkatli bir güzergâh takip etmeye çalışarak, Meşşâîleri paranteze aldık. Bunun bir eksiklikten yahut ihmâlden değil, bilinçli bir yöntem tercihinden kaynaklandığını şimdi daha açık biçimde ifade etmemiz gerekiyor. Çünkü bizim esas maksadımız, İmam Gazzâlî ve sonrasında bütünüyle “reddedilmeyen” fakat şer‘î bir süzgeçten geçirilerek yeniden yorumlanan düşünce hattını takip etmekti. Başka bir ifadeyle

Estetik anlayışlar arasındaki fark önce inanç farkıdır

28 Mayıs 2026, Perşembe

Modern Batı estetiği ile İslâm estetiği arasındaki fark, çoğu zaman yalnızca sanat anlayışındaki bir ayrım gibi değerlendirilir. Oysa mesele bundan çok daha derindir. Çünkü burada yalnız “sanat nedir?” sorusu değil; “hakikat nasıl görünür hâle gelir?”, “insan nasıl görür?”, “görmek yalnız gözün fiili midir?” ve nihayet “varlık kendisini insana nasıl açar?” soruları da söz konusudur. Bu bakımdan Immanuel Kant estetiği ile İbnü’l-Heysem, İmam Gazzâlî, Sühreverdî, İbn Arabî ve Takiyüddin er-Râsıd çizgisinde

İslam sanat teorisinin eşiği: Estetik mi, güzelleştirme mi?

26 Mayıs 2026, Salı

Sanat üzerine konuşurken en sık başvurduğumuz kelimelerden biri “estetik”tir. Güzel bir yapı, zarif bir yazı, bir şehrin görünümü, hatta bir insanın tavrı ve davranışı için… bile “estetik” diyebiliyoruz. Böylece estetik kelimesi, modern zihnin içinde güzelliğin neredeyse tek karşılığı hâline gelmiş bulunuyor. Bu sebeple önceki yazılarımızda “estetik” kelimesini kullanırken, onun Batı düşüncesinde yüklenmiş olduğu geniş ideolojik ve felsefî içeriği değil; daha çok “güzelleştirme” anlamını esas aldık.

Sanat: Hayal ve tabirin ufku

23 Mayıs 2026, Cumartesi

Önceki yazımızda İslam mimarisinde ışığın, yalnız mekânı aydınlatan fizikî unsur olmadığını; görünürlüğü kuran esas ilke olduğunu söylemiş; kubbelerin, revakların, mukarnasların, kafeslerin… ve pencerelerin ışığı sadece içeri almak için değil, onu terbiye ederek yaymak üzere düzenlendiklerini ve böylece ilgili mekanda ışığın doğrudan saldırmadığını; süzüldüğünü, yumuşadığını, çoğalarak dağıldığını ve böylece bakışın zorlanılmayıp, serbestçe yönlendirildiğini söylemiştik. İmam Gazzâlî ile birlikte

Görme: Işığın ve idrakin menzili

21 Mayıs 2026, Perşembe

Önceki yazımızda kaldığımız yerden devam ediyoruz… İbn Arabî tefekkürünün görme esasındaki en belirgin özelliği, onda görmenin hayal ve tabirle ilişkilendirilmesidir. Dünya bir bakıma rüya, varlık bir hayal, görünen suretler ise tabire muhtaç işaretlerdir. Rüyadaki bir sûret nasıl tek anlamlı değilse, dünyadaki sûretler de tek katmanlı değildir. Bir sûretin hakiki anlamı, ancak nûr-ı marifetle, yani basiret ve tabir kudretiyle anlaşılır. Bu durumda sanatçı da yalnız tasvir eden değil, görünen suretten

Görme: Optikle mana arasında hakikatin perdesini aralamak

19 Mayıs 2026, Salı

Nur ve nur estetiği ile ilgili yazılarımızda, görüşlerini anlamaya/anlatmaya çalıştığımız zatların en meşhur eserlerine başvurduğumuz için ayrıca kaynak belirtmemiştik. Bu tutumuzu şimdi inceleyeceğimiz “görme” konusunda da sürdüreceğiz. İslam tasavvurunda görme, yalnız gözün dış dünyaya açılması değildir; ışık, renk, suret, akıl, hayal, basiret ve marifet… arasında kurulan çok katmanlı bir idrak düzenidir. Bu düzenin ilk eşiğinde yer alan İbnü’l-Heysem, görmeyi fizikî şartlarıyla ele alır. Ona

“Mislini sûret değil, ma‘nâda görmüş var mıdır?”

16 Mayıs 2026, Cumartesi

Önceki birkaç yazımızda İbnü’l-Heysem, İmam Gazzâli, Maktul Sühreverdi, İbnü’l-Arabi ile Takiyüddin er-Rasıd’ın nur/ışık hakkındaki görüşlerini -sanatla da ilişkilendirerek- ana hatlarıyla iletmeye çalıştık. Şimdi aynı zatların görüşlerinden hareketle “İslam tasavvurunda görme” konusunu topluca ele alacağız. Ancak buna geçmeden önce Yozgatlı Mehmed Said Fennî Efendi’nin şu gazeliyle zihnimizi biraz renklendirelim: Revnak-ı rûyun rah-ı ‘Azrâda görmüş var mıdır? Pertev-i hüsnün mâh-i garrâda görmüş

Takiyyüddin er-Râsıd’a göre ışık ve sanatının optik estetiği

14 Mayıs 2026, Perşembe

Takiyyüddin er-Râsıd’da nur/ışık, yalnızca fiziksel optik meselesi değildir. Onun metinlerinde nur, görme, renk, mekân ve idrak arasında kurulan ilişki; İslâm düşüncesindeki nur metafiziğinin deneysel ve geometrik bir devamıdır. Böylece er-Râsıd, bir taraftan matematiksel optiğin imkânlarını araştırırken diğer taraftan görmenin nasıl gerçekleştiğini, ışığın mekânı nasıl kurduğunu ve rengin nasıl görünür hâle geldiğini açıklamaya çalışır. Ona göre ışık, geometrik bir çizgiden çok fazlasıdır çünkü

İbn Arabî’de nur, hayal ve sanatın tabir ufku

12 Mayıs 2026, Salı

İbn Arabi’ye göre nur, sadece görülen bir şey değildir; aynı zamanda onunla görmenin mümkün olduğu şeydir. Bu nedenle nur, idrakin hem konusu hem de imkânıdır. Zulmet ise görülen ama kendisiyle hiçbir şey görülemeyendir. Böylece “varlık sahnesi”, baştan itibaren bir “görünürlük ontolojisi” olarak kurulur: Görmek ve anlamak ancak nur ile mümkündür. Burada basitçe ifade etmeye çalıştığımız bu ayrım, İbn Arabî tefekkürünün en derin meselelerinden biridir. Çünkü onun görüşünce nur, her zaman aynı şekilde

Maktul Sühreverdî tefekküründe sanatın işrâkı

09 Mayıs 2026, Cumartesi

Sühreverdî’ye göre insanın şuuru, karanlık bir cismin özelliği değil, nuranî bir hakikattir Bu nedenle hakiki benliği de bedensel organlardan ibaret değildir yani kalp, beyin, el, göz vb. organları, insanın kendini doğrudan bilmesini açıklayamaz. Çünkü insan bu organlardan habersiz olsa bile kendi varlığından haberdardır. Demek ki benlik de cisimsel bir şey değil; kendi kendisine açık olan mücerret bir nurdur ve son tahlilde Sühreverdî’nin işrâk felsefesinde idrak ile nur arasındaki bağ burada kurulur: