Bu köşeden “ O aktörle konuşmanın vakti gelmedi mi? ” diye sorduğumda (17 Şubat) gelişmelerin bu kadar hızlı seyredeceğini öngörememiştim. ABD/İsrail’in İran saldırısı henüz başlamamıştı. Konu Barzani’nin (ve medyasının) dağılan SDG’ye ödünsüz desteğiydi. Dahası… Barzanilerin oturmuş geleneğin dışına çıkarak -ilk kez- Irak Cumhurbaşkanlığına aday göstermesi dikkat çekiciydi. Yönetim, Irak’taki askeri varlığını Erbil’e kaydıran ABD’den güç alarak… Hem Irak’ta hem de bölgede mevcut statükoyu bozma
Bu köşeden “
O aktörle konuşmanın vakti gelmedi mi?
” diye sorduğumda (17 Şubat) gelişmelerin bu kadar hızlı seyredeceğini öngörememiştim. ABD/İsrail’in İran saldırısı henüz başlamamıştı. Konu Barzani’nin (ve medyasının) dağılan SDG’ye ödünsüz desteğiydi. Dahası… Barzanilerin oturmuş geleneğin dışına çıkarak -ilk kez- Irak Cumhurbaşkanlığına aday göstermesi dikkat çekiciydi. Yönetim, Irak’taki askeri varlığını Erbil’e kaydıran ABD’den güç alarak…
Hem Irak’ta hem de bölgede mevcut statükoyu bozma arayışındaydı.
Bunun Ankara’da kaşların çatılmasına neden olduğunu görüyordum. O halde yeni bir hamle yapılmalı ve Barzani yönetimi “dengelenmeliydi.”
“YENİ BİR SAYFA AÇILDI”
Açıkçası bunları yazarken arkaplanda yaşananlardan haberim yoktu. Ankara’nın, terör örgütü PKK’ya açık desteği nedeniyle sorun yaşadığı (Örneğin bakınız;
Şeytan üçgeninde düşen helikopter
, 23 Mart 2023) Bafel Talabani ile konuşmaya başladığını,
hatta bunun “yeni bir sayfa” olarak değerlendirildiğini
, Talabani’nin geçmişte yaşanan sorunlar için “
olmaması gerekiyordu
” düşüncesi taşıdığını daha sonra duydum. Bu süreçte
MİT Başkanı İbrahim Kalın
önemli bir rol oynuyordu. Bağlam, Terörsüz Türkiye süreciydi. Kalın’ın “sürece zarar verebilecek tüm aktörlerle” temasa geçerek onları oyunda tutma, böylece riskleri azaltma yaklaşımında olduğu anlaşılıyordu.
Bunda ziyadesiyle başarılı olduğu söylenebilir.
MOSSAD’A KRİTİK UYARI
28 Şubat’ta başlayan ABD/İsrail-İran savaşı, bölgede pek çok şeyi kökten değiştirdi. Savaşın ne yöne seyredeceği yeni bölgesel mimariyi ve Türkiye’yi yakından ilgilendiriyordu. İlk işaretler negatifti, çünkü ABD/İsrail, bölgedeki ayrılıkçı gruplarla (Trump ve Barrack dahil) doğrudan temasa geçmişti (Bakınız;
Bu olmadı Sayın Büyükelçi!
3 Mart.) MİT’in tam bu süreçte yeniden devreye girdiğini, İran’daki ayrılıkçı gruplar dahil tüm aktörlere tam saha pres yapıldığını, İmralı’nın bu süreçte pozitif rol oynadığını, hatta
MOSSAD’ın doğrudan uyarıldığını
, Ankara’nın net uyarısı üzerine İsrail’in
diğer ayrılıkçı gruplarla temasını sürdürürken PJAK’la arasına (silah yardımı konusunda) mesafe koyduğunu
biliyoruz. Tam bu süreçte… Hem Barzani hem de (daha çok) Talabani grubu; Türkiye’nin telkinleri, İran’da rejimin değişmeyeceği düşüncesi, Irak’ın iç savaşa sürüklenme riski nedeniyle İsrail’den uzak durdular. Bu tutum, Ankara-Süleymaniye güven inşasında kilometre taşlarından biri olmuştur.
MASA TARAFLARI BEKLİYOR
İran’da savaşın seyri netleşiyor. İsrail’in (ve hatta ABD’nin) sınırları ortaya çıktı. Gelinen noktada ateşkes ilan edildi. Pakistan’daki masa ikinci tur için tarafları bekliyor. Bir önceki yazıda, arkaplan notlarından hareketle,
iki tarafın “anlaşmaya yüzde 80 vardığını
” yazmıştık (
ABD-İran anlaşma taslağından sızan detaylar,
21 Nisan). Trump’ın Hürmüz’e blokaj uygulama ısrarı süreci uzattı. ABD bununla da kalmadı. Bir İran gemisine el koyarken diğerine çıkarma yaptı. Onurlu bir çıkışı çok isteyen Trump’ın, İran’ın “burnunu sürterek” masaya oturmak istediği, “net bir zafer ilanı” arayışında olduğu görülüyor. Ancak Tahran Trump’ın barış isteği ve açmazını görüyor. Onlar da iki gemiye el koydular.
Böylece durum eşitlendi.
Trump masada elini güçlendirecek yeni bir adım atmazsa, Pakistan’da müzakerelerin yeniden başlayacağını düşünüyorum.
İSRAİL’LE YENİ REKABET ALANI
Daha önce belirttiğimiz gibi, Ankara savaşı durduramasa da sonuçlarını pozitife çevirecek bir strateji belirledi (
Türkiye için yaklaşan fırsat
, 13 Mart). Özellikle İsrail’in sınırlarının ortaya çıkmasıyla, savaş sonrası yeni bölgesel mimari konusu daha çok konuşuluyor. İsrail’in “ittifaklar altıgeni”, Türkiye, S. Arabistan, Mısır, Pakistan koordinasyonunu güçlendiriyor. Bu bir. İkincisi,
Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar’ın
vurguladığı, yeni enerji mimarisidir. Türkiye’nin bu alanda dört büyük projesi var (Bakınız;
Devlet aklı savaş sonrası için yeni mimari çalışıyor
, 27 Mart.) Küresel enerji piyasasını derinden etkileyecek bu projelerin başarıya ulaşması için zamana, ince işçiliğe ve sabıra ihtiyaç var (İsrail’le yeni rekabet alanı burasıdır.)
YENİ SÜRECİN İLK MEYVESİ
İran savaşının kısa vadede Türkiye ve bölge için ilk pozitif sonucu da bu sırada ortaya çıktı. Hiç hesapta yokken, Kerkük’te, Talabani’ye yakın bir önceki
vali Rebvar Taha görevinden istifa etti.
Barzani grubunun protesto ederek katılmadığı yeni oylamada,
100 yıl sonra bir Türkmen, Muhammed Seman Ağa, Kerkük valisi olarak seçildi.
Böylece, Kerkük’te Ankara’nın talep ettiği dönüşümlü valilik mekanizması hayata geçmiş oldu.
Bu tarihi gelişmenin perde arkasında… Bir. Barzani’nin anlaşma ve gelenekleri çiğneyerek Irak Cumhurbaşkanlığını istemesine karşın, Talabani adayı Nizar Amedi’nin; Sünni, Şii, Türkmen desteğiyle Cumhurbaşkanı seçilmesi… İki. Ankara’nın Bafel Talabani ile filizlenen diyaloğu… Üç. Savaşta ağır yara alan İran’ın Talabani üzerindeki etkisinin azalması… Dört. Terörsüz Türkiye sürecinde yapılan temaslarla oluşan sinerji önemli rol oynadı.
Pozitif emarelere rağmen, İran savaşının ne yöne seyredeceği hala belirsiz ve elbette önümüzde önemli soru işaretleri duruyor. Ancak… Nüfusu, ekonomisi; siyasi, askeri, diplomatik, istihbari kapasitesiyle
Türkiye’nin bölgede ciddi bir özgül ağırlığı var.
ABD’nin bölgede varlığını azaltması öngörülürken, İran etkisi zayıflarken
bir vakum oluşuyor.
Coğrafyanın, demografinin, tarihin ve kaderin cilvesidir: Türkiye’nin ağırlığı, bu oluşan vakumda bölgesel aktörleri bir mıknatıs gibi kendisine çekiyor.
İsrail’in silah zoruyla elde edemeyeceği bir kazanım bu.
Savaş bittiğinde bu tabloyu daha net göreceğiz.
#Irak
#Kerkük
#Erbil
