Bozkurtlu 5 lira

Koç Holding’in tepesindeki baba ve oğul Rahmi Koç ile Ali Koç Ankara’ya giderek MHP Lideri Devlet Bahçeli’yi Koç Holdingin 100’üncü yıl kutlama etkinliklerine davet ettiler.

Görüşmeden çok Koç ailesinin Devlet Bahçeli’ye getirdikleri hediye ilgi çekmiş.

Çerçeve içinde hediye edilen banknot, koleksiyoncular arasında “Bozkurtlu 5 lira” olarak bilinen nadir paralardan biriymiş.

1927 yılında tedavüle çıkan banknot üzerindeki bozkurt figürü nedeniyle yıllardır bu isimle anılmış.

Paranın alt kısmında yer alan “Thomas De La Rue & Company Limited Londres” ibaresi ile bozkurtlu 5 liralık kağıt banknotun o dönemde İngiltere’de bastırıldığını öğreniyoruz.

**

O dönemde Bozkurt figürü Türk kimliğini pekiştirmek ve İslamiyet öncesi Türk tarihine vurgu yapmak amacıyla resmi para, pul, izci armaları ve kurumsal logolarda yaygın olarak kullanıldı.

1926-1927 yıllarında basılan ilk emisyon kağıt paraların (5 ve 10 liralık) üzerinde ve 1922’den itibaren piyasaya sürülen çeşitli posta pullarında Bozkurt görseli yer aldı.

1924 yılında kurulan Türkiyat Enstitüsü’nün armasında, Atatürk’ün yönlendirmesiyle Karlı Tanrı Dağları önünde elinde meşale tutan bir Bozkurt motifi kullanıldı.

İzci gruplarında simge olarak benimsenen figür, izciler arasında “Yavru Kurt” olarak isimlendirilerek yaygınlaştırıldı.

Cumhuriyet döneminin ilk milli kurumlarından biri olan Petrol Ofisi’nin kuruluş yıllarındaki kurumsal sembolü ve ilk Milli Türk Talebe Birliği (MTTB) amblemlerinden biri Bozkurt figürü olmuş.

**

Cumhuriyetin ilk kağıt paralarından olan ve üzerinde “Ay-yıldız üzerinde Bozkurt” motifi bulunan 1927 basımı 5 Lira, o dönemin standartlarında oldukça yüksek bir alım gücüne sahipti.

Bu parayla yaklaşık 60-65 kilo ekmek veya 10-15 kilo et gibi temel gıda maddeleri alınabilmekteydi.

Cumhuriyetin ilk yıllarındaki fiyatlara göre 5 Liranın alım gücü şu şekildeydi:

Ekmek: Tanesi 8-10 kuruştan yaklaşık 60 adet somun ekmek.

Et: Kilosu 30-50 kuruş civarında olan koyun veya dana etinden 10 ile 15 kilo arası.

Peynir/Yağ: Kilosu 50 kuruş olan beyaz peynirden veya ortalama 1 Lira olan tereyağından kilolarca alınabiliyordu.

Yumurta: Tanesi yaklaşık 2.3 kuruştan 200’ün üzerinde yumurta.

O yıllarda bir ilkokul öğretmeninin aylık maaşının 144 lira, milletvekili maaşının ise 6000 lira seviyelerinde olduğu düşünüldüğünde, 5 Liranın ne kadar değerli olduğu ve bir ailenin haftalık temel gıda ihtiyacını rahatlıkla karşılayabildiği görülmektedir.

Dönemin paraları hakkında daha detaylı bilgiye TCMB Sanal Müze sayfasından ulaşabilirsiniz.

**

Modern Türk siyasal hayatında Bozkurt, özellikle milliyetçi hareketler tarafından benimsendi.

1969 yılında kurulan Ülkü Ocakları, hilal içerisinde Bozkurt’u amblem olarak seçti.

Aynı yıl kurulan Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) de Bozkurt sembolünü kullandı.

Alparslan Türkeş’in 1992 yılında Azerbaycan’ın başkenti Bakü’ye ziyareti sırasında meydanda onu bekleyen Azerbaycan Türkleri’nin elleriyle bozkurt işareti yaptığını gördüğünde, bunun anlamının Türk’ün simgesi olan Bozkurt olduğunu öğrenmiş ve bu tarihten itibaren bozkurt işareti sembol bir hareket haline gelmiş.

**

1924 Anayasası’nın 88. maddesinde belirtildiği üzere, Türkiye’de din ve ırk farkı gözetilmeksizin vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkes Türk kabul edildi.

“Ne mutlu Türküm diyene” sözünün, hangi ırk ve milletten olursa olsun, bu ülkede yaşayan Türk, Kürt herkesi kapsayıcı bir ifade olduğu vurgulandı.

Ancak bu sözün toplumsal hayatta karşılığı yani pratiğe yansıması ne yazık ki vurgulandığı gibi olmadı.

Cumhuriyetin ilk yıllarında çok uluslu yapıdan tek ulusun öne çıkarıldığı bir döneme sert bir geçiş yapılmaya çalışıldı ve zaman içinde filin züccaciye dükkanına girmesi gibi bir durum oluştu.

Bugün devletin çözüm süreci ve uzlaşma çabaları Bozkurt figürlü kağıt beş lira ile başlayan hikâyenin 2026 yılına yansıyan fotoğrafı.

Bozkurtlu kağıt beş liralık banknotla başlayan tarihsel süreç, Türkiye’nin hem ekonomik hem siyasal tarihinin de hikayesi.