Hani hep 20 liralık benzin alan bir vatandaş vardı. İşte o misal hep 200 liralık tütün alan bir kişiyi tanırdım. 10 paketin üstüne bir de para üstü alırdı. Sonra aynı 200 lirayla 5 paket alabildi. Sonra 4, sonra 3, sonra iki derken şimdi bir paket alabiliyor. Sağlığa zararlı tabi… Sıfır ekleme meselesini tartışmak için yazıya böyle başladım ama bir sıfır ekledik demek için doğru örnek tütün örneği değildir. Çünkü sıfır eklemenin psikolojik belirleyicisi tütün değildir. Tütündekine benzer fiyat hareketi
Hani hep 20 liralık benzin alan bir vatandaş vardı. İşte o misal hep 200 liralık tütün alan bir kişiyi tanırdım. 10 paketin üstüne bir de para üstü alırdı. Sonra aynı 200 lirayla 5 paket alabildi. Sonra 4, sonra 3, sonra iki derken şimdi bir paket alabiliyor. Sağlığa zararlı tabi…
Sıfır ekleme meselesini tartışmak için yazıya böyle başladım ama bir sıfır ekledik demek için doğru örnek tütün örneği değildir.
Çünkü sıfır eklemenin psikolojik belirleyicisi tütün değildir. Tütündekine benzer fiyat hareketi yapan başka birçok örnek bulabilirsiniz ama onlar da değildir. Davranışsal olarak; hep 20 liralık benzin örneği doğrudur aslında.
Sıfır ekleme bugünün dünyasında akaryakıttan veya enerji maliyetlerinden belli olur.
Türk ekonomisi için de böyledir Amerikan ekonomisi için de böyledir.
Ne zaman paraya iktisadi olarak bir sıfır eklemiş olacağımızı merak ediyorsanız cevabı vereyim. Benzinin litresi 100 lira olunca… Akaryakıt fiyatını iki haneden üç haneye taşımak demek paraya bir sıfır eklemek demektir. Henüz yol var.
Yalnız bu sıralar Türk Lirası kritik eşiklere gelirken bir sıfır eklenen bir para var. O da dolar…
Üç haneli varil fiyatı demek dolara bir sıfır eklemek demektir. Doların bir önceki sıfırı 1970’teki petrol krizinde varil fiyatı tek haneden iki haneye çıkınca eklenmişti. Şimdi 100 doların altına inmekte gönülsüz bir petrol varil fiyatı görüyorsak dolara bir sıfır daha eklenmiş demektir.
Petrolün üç haneli seviyelerde kalıcı olmasını beklemek için birçok neden var. İran üzerinden yaptırımların kalkması dışında bu senaryoyu bozacak potansiyel bir gelişme de gözükmüyor.
Çünkü ABD’nin borcu diye de bir mesele var. Amerika’nın borcu 39 trilyon seviyesine ulaştı. Siz bu rakamı 40 diye okuyun. Yeni veri gelene kadar çoktan 40’ı bulmuş olur. Borcun üstüne sürekli faiz eklenip yeniden ve daha büyük bir borca dönüşüyor. Üstüne üstlük enflasyonu bize yüklenen dolar har vurulup harman savruluyor.
“Bu dolar o dolar değil,” dendiği anda yeni ve güçlü bir enflasyon dalgası saracak dünyayı. Enflasyon olacağından değil çok da. Amerikan enflasyonu ihraç edileceğinden…
Dünyanın para sistemini kestirip atacak cesareti de yok ne yazık ki.
İyi olur hep bize mi sıfır eklenecek biraz da dolara sıfır eklensin, diyemeyiz yalnız.
Çünkü dolara sıfır eklenemez. Dolara sıfır eklenmesin diye diğer ülkeler kendi paralarına sıfır ekler.
Dolar aslında keten helvadır. Gene de olan hep koz helvaya olmaktadır.
BlackRock
Bu arada Larry Fink gelmiş ziyarete. Kendisi BlackRock’un ve WEF’in (Dünya Ekonomi Forumu) başkanıdır. Akıllı bir iş için buradadır. Körfezin Türkiye’ye gelecek parasını Türkiye’ye getirecektir. Doğrudan gelmesi gereken paranın hüllecisi olacaktır. Doğrudan almamız gereken parayı almaya memur ve amil olamadığımız için. Konsantre ve kabil olamadığımız için. Ya da öyle sandırıldığımız için.
Türkiye parasına güvenlik arayanların akabileceği az sayıdaki coğrafyadan birisidir. Belki de bugünün şartlarında tek doğru ekonomik coğrafyadır. Finansta pazar değil, ev sahibi olarak düşünülmesi gerekir.
Türkiye’yi pazar olarak görenler ve öyle kalmasını isteyenler rolünü oynar, oynayacaktır. Bu işlerinin gereğidir. Fakat bazımızın da Türkiye’yi finansta ev sahibi olarak düşünüp rolünü oynaması gerekir.
Bu an tüm yüzyılın finansmanı noktasında tarihimizin ve talihimizin döneceği doğru andır. Bize az bir kaldıraç yeter. Türkiye’ye bugünün şartlarında para getirmek belli miktarlar için pazarlık ve pazarlama konusu dahi değildir.
#ekonomi
#dolar
#politika
#Yusuf Dinç
