Birinci Dünya Savaşı sırasında dünya tarihinin en önemli dönüm noktalarından birine sahne olan Çanakkale Deniz Savaşları’ndan bu yana 111 yıldır Çanakkale Boğazı’nın derinliklerinde sessizce varlıklarını sürdüren batıklar, günümüzde yalnızca dünya kültürel mirasının değil deniz ekosisteminin de önemli unsurları arasında yer alıyor. Ancak iklim değişikliğine bağlı olarak deniz sıcaklıkları ve sualtı ekosistemlerinden kaynaklanan değişimler, batıkların fiziksel ve biyolojik olarak daha hızlı aşınmasına neden oluyor. Bu eşsiz mirası korumak ve sürdürülebilir dalış turizmine kazandırmak amacıyla hayata geçirilen ‘Derin Miras’ projesi için Ocak ayında dünyanın en büyük yat ve su sporları fuarı Boot Düsseldorf’ta Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı ile Türkiye’den Limak ve Yapı Merkezi, Güney Kore’den DL E&C ve SK ecoplant şirketlerinin kurduğu ortak girişim tarafından inşaatı tamamlanan ve işletmesi yürütülen 1915 Çanakkale Köprüsü ve Otoyolu (ÇOK A.Ş.) arasında bir ortaklık protokolü imzalandı. Protokol kapsamında yürütülen bu iş birliği ile Çanakkale batıklarının belgelenmesi ve dijital olarak kayıt altına alınması, katodik koruma ile kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılması, deniz ekosisteminin korunması ve sürdürülebilir dalış turizminin geliştirilmesi hedefleniyor.

Çevre dostu bir koruma yöntemi olan katodik koruma ile batıklara fiziksel bir müdahale yapılmadan, batıkların yanlarına özel bir cihaz (çinko anot) yerleştirilerek korozyonun durdurulması sağlanıyor. Katodik koruma yöntemi sayesinde batıktaki korozyon durdurulurken, yüz yılı aşkın süredir deniz altında bulunan bu yapıların balıklar, omurgasızlar ve diğer deniz organizmaları için yaşam alanları oluşturarak biyolojik çeşitliliğin korunmasına katkı sağlanıyor.

Katodik korumadan sonra ilk dalış HMS Louise’e

Bu yenilikçi proje kapsamında, tarihi bir dönüm noktası yaşandı ve ilk katodik korumanın uygulandığı batık olan HMS Louise gemisine dalış yapıldı. Türk ve dünya basınına bir dalış deneyimi ile tanıtılan Derin Miras projesi; projenin sözcüleri Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir ile 1915 Çanakkale Köprüsü ve Otoyolu (ÇOK A.Ş.) CFO’su Murat Sarıkaya ve basın mensuplarının katılımıyla gerçekleştirildi.

Profesyonel dalış eğitmenlerinden oluşan uzman bir ekibin yönetiminde gerçekleştirilen bu anlamlı dalışa, dünya çapında tanınan ünlü İsveçli su altı fotoğrafçısı Alex Dawson da eşlik etti. Dawson, ilk katodik korumadan sonra yapılan bu dalışta, koruma altına alınan tarihi gemiyi fotoğraflayarak ölümsüzleştirdi.

Ayrıca, 18 kilogramlık ağırlıkla su altında 81,60 metre yürüyerek genel klasmanda Guinness Dünya Rekoru’nun sahibi olan milli serbest dalış sporcusu Bilge Çingigiray, HMS Louis batığına serbest dalış gerçekleştirdi.

Tarihin derinliklerindeki şahit: HMS Louise

Katodik koruma sonrasında ilk dalışın gerçekleştirildiği Suvla Koyu’nun kuzeyinde, 13 metre derinlikte bulunan İngiliz Kraliyet Donanması’na ait muhrip tipi HMS Louise batığı, 1915 yılında Çanakkale Deniz Savaşları’nda yer almıştı. Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı arşivlerinde yer alan kayıtlara göre HMS Louise darbe ve şiddetli rüzgâr nedeniyle sürüklenerek karaya oturmuş ve olumsuz hava şartları nedeniyle kurtarılamamıştı. Gemi bugün hâlâ bütüncül yapısını koruyarak su altında görülebiliyor.

Dünyanın en popüler su altı parklarından biri olacak

Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı, Çanakkale Boğazı’ndaki 27 adet batığı ve 2 adet resif olmak üzere 29 farklı noktayı dalış sporuna açmış ve Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı’nı dünyanın önde gelen dalış merkezlerinden biri haline getirmeyi hedef olarak koymuştu. Aralarında TÜBİTAK, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Akdeniz Üniversitesinin de yer aldığı üniversite ve kurumlarla yürütülen iş birlikleri sayesinde batık alanlarındaki biyolojik çeşitlilik, deniz yaşamı ve ekosistem sağlığı araştırılıyor ve destekleniyor.

Derin Miras projesi ise uluslararası dalış turizmi için çekici bir destinasyon sağlayarak yerel ekonomiye önemli katkı sağlayacak. Sürdürülebilir turizm anlayışıyla yürütülecek proje hem doğaya hem tarihe saygılı bir yaklaşımla Çanakkale’nin turizm potansiyelini artıracak. Aynı zamanda batıklar, su altı tarihi ve bilimsel araştırmalar için benzersiz bir laboratuvar işlevi görecek.

Katodik koruma yöntemi ile koruma altına alınan tarihi HMS Louise batığına, çalışmaların tamamlanmasının ardından ilk dalış gerçekleştirildi. "Derin Miras" projesi, dünya kültürel mirasını korurken yerel ekonomiye ve su altı biyolojik çeşitliliğine katkı sağlayacak.

1915 Çanakkale Köprüsü ve Otoyolu (ÇOK A.Ş.) CFO’su Murat Sarıkaya, "Bize bu fırsatı verdiği için sayın başkanımıza ve ekibine çok teşekkür ediyorum. Çünkü biz proje olarak ortaklarımızla anlayışımız her zaman bu coğrafyada iyi bir komşu olmak üzerine kuruluydu. Bu anlamda da projenin ilk yapım aşamasından, tamamlanmasına kadar her zaman bu hedefle yola çıktık. Çanakkale için 321 tane sosyal ve çevresel proje gerçekleştirdik. Bunun akabinde de şanslıyız ki Birleşmiş Milletler’den özel ödül kazandık. Bunu 70 uluslararası proje arasından, uluslararası jüri önünde Atina’da kazanma şansı bulduk. Çok özel bir andı ama yaptığımız en özel işlerden birisi, hatta bence en özeli bu olacak. Çünkü memleketimize ve dünyaya çok faydası olacağını düşündüğümüz bir proje. Biz aslında benzer işleri köprünün ayaklarında yapıyoruz. Yani katodik korumayla köprümüzün ömrünü uzatmaya çalışıyoruz. Burada bir de işin tarihi boyutu var. Dünyada bu kadar batığın bir arada olduğu bir coğrafya yok. Bu işleri sizin sayenizde tanıdıkça burada turizme ve doğaya, insanlığa çok katkısı olacak özel bir proje" dedi.

Gelibolu Sualtı Parkı’nın artık dünyanın en önemli sualtı merkezlerinden biri haline geldiğini söyleyen Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, "Tarih Alan Başkanlığı olarak bütün devletimizin kurumlarının desteğiyle birkaç yıl önce oluşturduğumuz Gelibolu Sualtı Parkı’mız artık dünyanın en önemli sualtı merkezlerinden biri haline gelmiştir. Dünyadaki bütün dalgıçların merak ettiği ve suyun altını görmek için sabırsızlandığı bir yerdeyiz. Tarih Alan Başkanlığı olarak biz bu görevleri tarihe saygı duyarak yaparken bu yolculukta yanımızda bir partnerimiz, bir destekçimiz daha oldu. 1915 Çanakkale Köprüsü, Türk milletinin tarih yolculuğundaki simgelerinden, mühürlerinden, imzalarından bir tanesidir. İşte böyle önemli bir kurum, 1915’den Çanakkale Köprüsü ve Otoyol İdaresi ve onun kıymetli bileşenleri Limak Holding ve yapı merkezi bize bir omuz verdi, sırtımıza elini dokundurdu, bizi motive etti. Tarihi Alan başkanlığı olarak bu yolda zaten yalnız değildik ama daha da güçlenerek yolculuğumuza devam ediyoruz. Dolayısıyla çok teşekkür ediyoruz bu konuda bizi destek olanlara" ifadelerini kullandı.

Gelibolu Sualtı Parkı’nın tarihin içerisinde akan bir nehir olduğunu vurgulayan Kaşdemir, "Tarihi ve kültürel mirasları barındıran suyun altında hazineye malik bir sualtı parkıdır. Gelibolu Sualtı Parkı’nda dalgıçlar yalnızca dalış yapmazlar. Zaman tünelinde bir yolculuk yaparlar. Gelibolu Sualtı Parkı’nda tarihin içerisinde akan bir nehir vardır. Bu akan nehir içerisinde dalış yapmak herkesin çok heyecan duyduğu ve merak ettiği bir konudur. Çok şükür bütün herkesin desteğiyle şu anda dünyada dalış dendiğinde akla gelen birkaç dalış merkezi ve su altı parkı haline gelmiş bulunmaktayız. Bu yetmez. Biz diyoruz ki bizim bir hayalimiz var. Biz dünyada en iyi yere, en birinci yere gelmek istiyoruz ve bu konuda ilerliyoruz. Bizim Türk milleti olarak Anadolu coğrafyasında tarihin bize emanet ettiği kültürel miraslara nasıl sahip çıktığımızı herkes bilir. Ama aynı zamanda mavi vatandaki, suyun altındaki kültürel miraslara sahip çıktığımızı bir kez daha ortaya koymuş oluyoruz. Dolayısıyla buradan bütün dünyaya ilan ediyoruz ki, su altındaki bütün kültürel miras öğeleri, Türk Milleti’nin Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin koruması ve kollaması altındadır. Biz o miraslara, kültürel miraslara nasıl yüz yıldan beri suyun altında bekliyorsa, nice yüz yıllar suyun altında daha fazla kalmaları sağlamak için de işte bu çalışmanın içerisindeyiz" diye konuştu.