Anzer’den Komar’a, karakovanından Andon’a kadar onlarca çeşit balıyla ünlü Rize, hem kahvaltı sofralarının hem de şifa arayanların vazgeçilmez merkezi oldu. Ancak internet üzerinden yapılan satışların artmasıyla birlikte sahte balların piyasaya sürülmesi tüketicileri endişelendirdi. Peki sahte bal nasıl anlaşılır? Gerçek balı sahtesinden ayırmak mümkün mü? Kristalleşen bal sahte mi gerçek mi? İşte uzmanların sahte bal uyarıları ve dikkat edilmesi gerekenler...
Türkiye’de en çok tüketilen doğal ürünlerden biri olan bal, özellikle Rize’nin yaylalarında üretilen çeşitleriyle öne çıkıyor. Fakat sahte bal tehdidi her geçen gün büyüyor. Arıcılar, “Güvendiğiniz üretici ve mühürlü balları tercih edin” diyerek vatandaşları uyarıyor. Peki sahte bal nasıl anlaşılır, gerçek balı ayırt etmenin en güvenilir yolu ne?
Rize’nin yüksek rakımlı yaylalarında üretilen Anzer, Andon, karakovan ve Komar (delibal) gibi ballar şifa arayanların ilk tercihi oluyor.
Karakovan balından tutun, türkülere konu olan Andon Balı, Anzer Balı, Ayder Ayder Balı’na kadar türlü türlü çiçek balının yanında şifa deposu Delibal olarak bilinen Komar Çiçeği Balı da şehirde ve çeşitli bölgelerde oldukça rağbet görüyor.
İnternet üzerinden de oldukça fazla satılan ve haklarında çeşitli reklamlar yapılan bu balların tümü de gerçek bal olmayabiliyor. Dolandırıcıların vatandaşın sağlık için tükettiği bala bile sahte karıştırdığı bu ortamda üreticiler tüketicileri ‘istismar edilmeye’ karşı uyarıyor.
Sahte bal nasıl anlaşılır?
Rize’nin Andon diye bilinen Küçükçayır Köyü’nde dededen kalma miras gibi arıcılığını sürdüren Nazım Mengene, sadece tüketicinin değil bir üreticinin de kendi balı dışındaki bir balın gerçek olup olmadığını yiyerek anlamasının çok kolay olmadığını hatta bazen mümkün olmadığını ifade ediyor. O nedenle tüketicileri güvendikleri üreticiler veya Arıcılar Birliği vasıtası ile dolumu gerçekleşmiş, mühürlenmiş balları almaları konusunda uyaran Mengene, sağlık için tüketilen balın insanların sağlığını bozmaması için kontrollü tüketilmesini öneriyor.
İşte gerçek balı ayırt etmenin en güvenilir yolları
Balın sahte olup olmadığını anlamanın en güzel yolunun üniversiteler aracılığı ile yapılan analizler olduğuna vurgu yapan Mengene, geleneksel metotların doğru olmadığını kaydederek "Bir tüketicinin balın sahtesini anlaması mümkün değil. Mesela komar balı. Ya kendin yapacaksın, ya da kendin gibi güvendiğin birisini bulup ondan alacaksın yahut bunun analizlisini, yani Rize Arıcılar Birliği tarafından üniversiteye analize gönderildikten sonra dolumu yapılmış, tahlili bal alacaksın. Diğer türlü bir balın sahte olup olmadığını, şekerli olup olmadığını ben anlamıyorum da artık anlayan var mı? Nasıl anlıyor bilmiyorum. Birisi kaşığı havaya kaldırıyor ‘Akarsa baldır’ diyor diğeri ‘Akmazsa baldır’ diyor. O tür şeylere ben inanmıyorum. Çocukluğumuzdan beri arıcılık yapıyorum. Bizde deden toruna miras gibi. Ben yine de bir balın sahte olup olmadığına kesin kanaat getiremiyorum. Bazen anlıyorsun ama yine de yanılıyorsun. Bunun en güzel yöntemi ya kendin yapacaksın, ya kendin gibi güvendiğin birisini bulup ondan alacaksın, ya da tahlili mühürlüsünü alacaksın" dedi.
Kristalleşen bal sahte mi gerçek mi?
Balın kristalize olması yani vatandaşların deyimi ile şekerlenmesi durumunun balın sahte olduğu anlamına gelmediğini aksine gerçek olduğu için kendisini korumaya aldığının bir göstergesi olduğuna vurgu yapan Mengene "Kristalize olan bal kendini doğal korumaya alıyor.
Bu sahte olsa, glikozdan veya başka bir maddeden yapılmış olsa bu şekli almaz. Sen istesen de sahte bala bu şekli aldıramazsın. Bazıları bu şekerlenmiş diyor ama bu şekerlenme değil. Bu kendini doğal korumaya alıyor.
Eğer bir bal kendini doğal korumaya alıyorsa bu hakiki baldır. 40 derecelik ılık bir suda beklediği zaman kristalize olmuş bal normal halini alabiliyor. Ama yüksek derece suda ısıtmaya kalkıldığında veya kaynatıldığında bütün özelliklerini kaybeder" şeklinde konuştu.
Buzdolabında yaklaşık bir ay bekleyen balın krem ya da tereyağı kıvamına gelmesinin, balın hakiki olduğunu gösterdiğini söyleyen Sakarya Arı Yetiştiricileri Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Ör halkın sağlığını tehlikeye sokan sahte balların tüketilmemesi gerektiğini vurguladı.
"Artık parasını bile sormuyoruz"
'Yeter ki gerçek bal olsun’ diyerek fiyatına bakmadan güvendiği kişiler bal alıp tükettiğini ifade eden Naim Balcıoğlu isimli vatandaş "Bal her sabah yerim. Çokta tüketirim. Bu ortamda bal almak çok zor. Üreticiye güveneceğim ki alıp bal yiyeceğim. Bazı arıcılar kendisinden şüphe ediyor acaba hakiki bal hangisi diye. Ben balı severim. Bende kestane balı olur, çam balı olur, bütün ballar olur ve ben yerim. Sabah kahvaltılarında tereyağı ve bal mutlaka yerim. Sahte baldan kaçabildiğimiz kadar kaçıyoruz. Sevdiğimiz, güvendiğimiz arkadaşlardan kaliteli bal alıyoruz. Ben Güneysu Kanbozluyum. Dağ balı alıyorum. Artık parasını bile sormuyoruz. Yeter ki iyi bal olsun" dedi.
"Gerçeğiyle sahtesini ayırt etmek mümkün değil"
Balı yine güvendiği kişiden aldığını ifade eden bir başka tüketici Emine Terzi ise "Balı yiyerek gerçek olup olmadığını anlamıyoruz. Güvendiğim yerlerden bal alıyorum, yoksa ben onu sahte mi değil mi diye anlayamam. Benim anlamam mümkün değil ama anlayan varsa onu da bilmem" ifadelerini kullandı.
2015 yılında Gümrük ve Ticaret Bakanı Nurettin Canikli'nin reklamı yapılan balları analiz ettiklerini ve tamamının sahte çıktığını söylemesinin ardından 'Gerçek bal nasıl anlaşılır' sorusunun yanıtını Bursalı bal üreticisi Kazım Dursun verdi. Dursun, gerçek balın yanmadığını, içinde glikoz şurubu bulunan balın alev alacağını söyledi, elindeki çakmakla deney yaptı.
