Millilerimiz, önümüzdeki hafta başlayacak futbolun en büyük organizasyonu Dünya Kupası’na 24 yıllık aranın ardından yeniden dönüyor. Ay-yıldızlılar, 1950’de katılım hakkı kazanmasına rağmen maddi imkansızlıklar ve hazırlık eksikliği gerekçeleriyle turnuvaya gidememişti. 1954 finallerine gidişimiz ise dünya futbol tarihinin en ilginç hikâyelerinden birisidir. O dönem averaj kuralı olmayan elemelerde eşleşen İspanya ile Türkiye, Roma’da tarafsız sahada oynanan üçüncü maçta da birbirlerine üstünlük sağlayamayınca kura çekimine gidilmişti. Stadyum çalışanının 14 yaşındaki oğlu Franco’nun çektiği kâğıtta “Türkiye” yazıyordu. 1954’teki bu ilk tecrübenin ardından başlayan 48 yıllık hasret dönemi, Güney Kore ve Japonya’nın ev sahipliği yaptığı 2002 turnuvasıyla sona erecek, Türk futbolu için hafızalara kazınacak bambaşka bir sayfa açılacaktı.
Millilerimiz, önümüzdeki hafta başlayacak olan futbolun en büyük organizasyonu Dünya Kupası’na 24 yıllık aranın ardından yeniden dönüyor. Ay-yıldızlılar, 1950’de katılım hakkı kazanmasına rağmen turnuvaya gidememiş, Dünya Kupası sahnesine ilk kez 1954’te çıkmıştı. Ardından tam 48 yıl süren uzun bir bekleyiş yaşandı ve Türkiye, 2002’de turnuvaya katılmakla kalmayıp, dünya üçüncüsü olarak futbol tarihimizin en parlak başarılarından birine imza attı. Şimdi ise hepimizi heyecanlandıran yeni bir jenerasyon, aynı büyük sahnede Türkiye’yi temsil etmeye hazırlanıyor. Bu yazıda önce Dünya Kupası’nın ortaya çıkışına, ardından ay-yıldızlıların bu büyük organizasyondaki inişli çıkışlı ama unutulmaz yolculuğuna yakından bakacağız.
Dünya Kupası nasıl doğdu?
Bugün dünyanın en büyük futbol organizasyonu kabul edilen Dünya Kupası fikri ortaya çıkmadan önce, küresel ölçekte en itibarlı futbol sahnesi olimpiyatlardaki futbol turnuvasıydı. Dünya Kupası fikri ise ilk olarak Belçikalı Count van der Straten Pouthoy ve Hollandalı banker Cornelius Hirschmann gibi isimlerin girişimleriyle ortaya çıktı ve 1929’da FIFA Başkanı Jules Rimet’nin öncülüğünde resmiyet kazandı. İlk turnuvanın ev sahipliğinin Uruguay’a verilmesinde de bu ülkenin 1924 ve 1928 olimpiyatlarında üst üste futbol şampiyonu olması etkiliydi. 1930’da düzenlenen ilk Dünya Kupası, 1929 Büyük Buhranı’nın yol açtığı ekonomik sıkıntıların ve okyanus aşırı yolculuğun zorluklarının gölgesinde başladı. Bu yüzden Avrupa’dan yalnızca dört ülke turnuvaya katılabildi.
Bu ilk organizasyonda Uruguay, finalde Arjantin’i 4-2 yenerek kupaya uzandı. Bu sonuçla genç bir ülke dünya sahnesinde kendisini göstermişti. Dünya Kupası daha ilk turnuvadan itibaren, milli takımlar üzerinden ulusal gururun, rekabetin ve prestijin sergilendiği büyük bir platforma dönüşmeye başlamıştı. Futbolun kitleleri aynı anda heyecanlandıran dili, devletler için de giderek daha cazip bir imkân olarak görülüyordu. Ne var ki kısa süre sonra dünya siyasetinde derinleşen kutuplaşmalar ve yükselen faşist dikta rejimleri, bu birleştirici spor organizasyonunu devletler için bir gövde gösterisi ve propaganda aracına dönüştürecekti.
Faşizmin gölgesinde futbol
İki dünya savaşı arasındaki dönemde düzenlenen 1934 İtalya ve 1938 Fransa Dünya Kupaları, futbolun giderek siyasetin gölgesine girdiği turnuvalar oldu. Benito Mussolini, İtalya’da yapılan 1934 Dünya Kupası’nı faşist rejimin gücünü ve iddiasını dünyaya gösterecek bir propaganda olarak kullandı. İtalya’nın ev sahibi olduğu ve kazandığı bu turnuvada Arjantin asıllı oyuncuların kadroya alınması, hakemler üzerindeki baskı iddiaları ve rakipleri yıldırmaya dayalı sert futbol anlayışı, kupanın üzerine uzun süre tartışılacak bir gölge düşürdü.
Dört yıl sonra Fransa’da düzenlenen 1938 Dünya Kupası’nı da Vittorio Pozzo yönetimindeki İtalya kazandı. Fakat 1939’da İkinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle spor sahaları da bu büyük yıkımdan payını almıştı. İnsanlık tarihinin bu karanlık dönemi, Dünya Kupası’na da zorunlu ve uzun bir ara verdirmiş, organizasyon ancak on iki yıl sonra, 1950’de yeniden düzenlenebilmişti.
1950: Türkiye hak etmiş fakat katılamamıştı
Savaşın yaraları sarıldıktan sonra Dünya Kupası, 1950’de Brezilya’nın ev sahipliğinde kaldığı yerden devam etti. Milli Takımımız da bu turnuvaya katılma hakkı kazanmış fakat bu hakkını kullanamamıştı. Elemelerde Gündüz Kılıç kaptanlığında, Fahrettin Cansever, Lefter Küçükandonyadis ve Bülent Eken gibi önemli oyuncuların yer aldığı kadrosuyla Suriye’yi 7-0 mağlup eden ay-yıldızlı ekip, buna rağmen Brezilya’ya gönderilmedi. Gerekçe olarak maddi imkansızlıklar ve hazırlık eksikliği gösterildi. Türkiye’nin Dünya Kupası sahnesine gerçek anlamda çıkışı ise 1954’te İsviçre’de düzenlenen turnuvayla olacaktı.
Kura ile gelen katılım: 1954 İsviçre
1954 finallerine gidişimiz ise dünya futbol tarihinin en ilginç hikâyelerinden birisidir. Elemelerde İspanya ile eşleşen Türkiye’miz, Madrid’de oynanan ilk maçı 4-1 kaybetmişti. İnönü Stadyumu’ndaki rövanşı ise Burhan Sargun’un golüyle 1-0 kazanmıştık. O dönemde averaj kuralı uygulanmadığı için iki takım Roma’da tarafsız sahada bir kez daha karşı karşıya gelmişti. Büyük çekişmeye sahne olan maç, Turgay Şeren’in önemli kurtarışlarıyla 2-2 tamamlandı. Uzatmalarda da eşitlik bozulmayınca kura çekimine gidildi. Stadyum çalışanının 14 yaşındaki oğlu Franco’nun çektiği kâğıtta “Türkiye” yazıyordu. Böylece Milli Takım, tarihinde ilk kez Dünya Kupası finallerinde mücadele etme hakkı kazandı.
İtalyan teknik adam Sandro Puppo yönetimindeki millilerimiz, 1954 Dünya Kupası’nda Batı Almanya, Macaristan ve Güney Kore ile birlikte ikinci grupta yer aldı. Turgay Şeren’in kaptanlığındaki A Milliler, ilk maçında dönemin güçlü takımlarından Batı Almanya ile Bern’de karşılaştı. Türkiye maça çok iyi başlamış, Suat Mamat’ın henüz ilk dakikalarda attığı golle 1-0 öne geçmişti. Fakat bu üstünlük uzun sürmedi. Batı Almanya’nın baskılı oyunu karşısında direnemeyen ay-yıldızlılar, sahadan 4-1 mağlup ayrıldı.
Grubun ikinci maçında ise Güney Kore karşısında unutulmaz bir galibiyet almıştık. Cenevre’de oynanan karşılaşmada Milli Takımımız rakibini 7-0 yenerek tarihî bir skora imza atmıştı. Burhan Sargun hat-trick yaparken, Suat Mamat iki gol atmış, Lefter Küçükandonyadis ve Erol Keskin de birer golle galibiyete katkı vermişti. Fakat bu farklı galibiyet, Türkiye’nin gruptan doğrudan çıkmasına yetmiyordu. Batı Almanya ile eşit puanda kalan Türkiye, çeyrek finale yükselecek takımın belirlenmesi için statü gereği Zürih’te bir baraj maçına çıktı. Bu kez Almanlar karşısında ağır bir yenilgi alan milliler, sahadan 7-2 mağlup ayrılarak turnuvaya veda etmişti. Türkiye’nin bu maçtaki golleri ise Mustafa Ertan ve Lefter’den geldi.
Bütün bu sonuçlara rağmen 1954 Dünya Kupası, Türk futbolu için çok değerli bir tecrübe oldu. Milli Takım, dünya sahnesinde ilk kez görünür hâle gelmiş ve uluslararası arenada büyük takımlarla mücadele ederek önemli bir tecrübe kazanmıştı.
1954’teki bu ilk tecrübenin ardından Türkiye için Dünya Kupası finallerine katılmak uzun yıllar boyu ulaşılamayan bir hedefe dönüştü. Tam 48 yıl sürecek bir hasret dönemi başladı. 1958’den 2002’ye kadar düzenlenen hiçbir Dünya Kupası’nda Türkiye yer alamadı. Bu uzun arada kimi zaman saha dışı sebepler öne çıktı. Örneğin 1958 elemelerinde İsrail ile eşleşen Türkiye, dönemin devlet politikası gereği protesto ederek sahaya çıkmayınca hükmen mağlup oldu ve elendi. Diğer turnuvalarda ise kimi zaman ağır mağlubiyetler, kimi zaman da son anda kaçan puanlar finallerin kapısını kapattı. Fakat bu uzun bekleyiş “milenyumun” ilk Dünya Kupası olan 2002 turnuvasıyla sona erecek, Türk futbolu için hafızalara kazınacak bambaşka bir sayfa açılacaktı.
48 yıllık hasret sona eriyor: 2002 Güney Kore-Japonya
Güney Kore ve Japonya’nın ortaklaşa ev sahipliği yaptığı 2002 Dünya Kupası, Şenol Güneş yönetimindeki Milli Takım için unutulmaz bir hikayeydi. Türkiye turnuvaya, son Dünya Kupası olan Fransa 98’in finalisti, kadrosunda Ronaldo Nazario, Rivaldo, Roberto Carlos ve Ronaldinho gibi dönemin en büyük yıldızlarını barındıran Brezilya karşısında başladı. Güney Kore’nin Ulsan kentindeki mücadele saat farkından dolayı Türkiye saatiyle 12:00 gibi futbol maçı izlemeye alışık olmadığımız bir zaman dilimine denk gelmişti. Buna rağmen iş yerlerinde, okullarda ve evlerinde milyonlar topluca ekranlara kitlenmiş, uzun yıllar boyunca akılda kalacak anılar yaşanmıştı.
Ay-yıldızlılar turnuvanın favorilerinden olan güçlü rakibine karşı başa baş bir oyun ortaya koymuş ve 45. dakikada Yıldıray’ın asistiyle gelen Hasan Şaş’ın unutulmaz golüyle 1-0 öne geçmişti. İkinci yarıda Ronaldo ile skoru eşitleyen Brezilya 87. dakikada skandal bir hakem kararı sonrası gelen Rivaldo’nun penaltı golüne engel olamamış ve sahadan 2-1’lik mağlubiyetle ayrılmıştı. Skordan bağımsız olarak bu maç tüm Türkiye’yi umutlandıran bir karşılaşma olmuştu. İkinci maçta iyi oyuna rağmen Kosta Rika ile 1-1 berabere kalan Milliler, gruptan çıkma şansını son maça bıraktı. Çin karşısında ise beklenen skor gelmiş, Türkiye, rakibini 3-0 gibi net bir sonuçla mağlup ederek averajla son 16 turuna yükselmişti. Bu netice takımın ve ülkenin moralini ve öz güvenini de yeniden ayağa kaldırıyordu.
Hafızalardan silinmeyen üçüncülük
Son 16 turunda Türkiye’nin rakibi, turnuvanın ev sahiplerinden Japonya’ydı. Ay-yıldızlılar, ilginç saç stiliyle dikkatleri üzerine çeken Ümit Davala’nın unutulmaz kafa golüyle sahadan 1-0 galip ayrıldı ve adını çeyrek finale yazdırdı. Çeyrek finalde ise karşısında Afrika’nın güçlü ve turnuvanın sürpriz takımlarından Senegal vardı. Normal süresi golsüz biten maç uzatmalara gitmişti. O dönem uzatmalarda atılan ilk gol, golü atan takımın lehine maçı sonlandırıyor ve bu uygulamaya da altın gol adı veriliyordu. İlhan Mansız’ın attığı “altın gol” Türkiye’yi tarihinde ilk kez Dünya Kupası yarı finaline taşıdı. Yarı finalde rakip, grupta da karşılaşılan ve başa baş bir oyunla elimizden kaçırdığımız dünya devi Brezilya’ydı. Milli Takım, bu maçta da büyük bir mücadele ve taktik disiplin ortaya koymasına rağmen Ronaldo’nun “pis burun” adı verilen vuruşla attığı tek gole engel olamadı. Sahadan 1-0 mağlup ayrılan Türkiye, finalin kapısından döndü ve şampiyonluk hayallerine veda etti.
Final şansı kıl payı kaçmıştı fakat Türkiye’nin 2002 Dünya Kupası serüveni henüz bitmemişti. Üçüncülük maçında bu kez diğer ev sahibi Güney Kore ile karşılaşan Milliler, turnuva boyunca attığı üç golle öne çıkan İlhan Mansız’ın da etkili oyunuyla bu mücadeleyi de 3-2 kazanarak Dünya Kupası’nı üçüncü sırada tamamladı.
Maçtan sonra Türk ve Güney Koreli futbolcuların birbirlerine sarılması, omuz omuza tribünleri selamlaması ve tribünlerde dostluk mesajlarının yükselmesi, bu karşılaşmayı unutulmaz kılan diğer etkenlerdendi. Ülkemiz 48 yıl aradan sonra katıldığı Dünya Kupası’nda güçlü takım ruhu, disiplinli oyunu ve Hasan Şaş, Ümit Davala, Rüştü Reçber, Tugay Kerimoğlu, Yıldıray Baştürk, Bülent Korkmaz ve İlhan Mansız gibi turnuvanın tamamında yüksek performans gösteren oyuncularıyla unutulmaz bir başarıya imza attı. 2002 Dünya Kupası, böylece Türk futbol tarihinin en parlak sayfalarından biri olarak hafızalara kazındı.
Şimdi hedef ABD, Kanada ve Meksika’nın ortak ev sahipliğinde düzenlenecek 2026 Dünya Kupası. Ülkemiz genç, dinamik ve başarı vadeden yeni jenerasyonuyla bir kez daha bu büyük sahnede yer alacak. Temennimiz ise ay-yıldızlıların geçmişin güzel hatıralarını yeni zaferlerle buluşturması ve Türk futboluna unutulmayacak bir sayfa daha eklemesi.
