Belediyelerdeki irtikap rüşvetten daha tehlikeli hale gelmiş durumda

Belediyeler doğrudan vatandaşa uzanan devletin en şefkatli ellerinden biridir. Doğumdan ölüme, düğünden sünnet merasimine kadar birçok alanda faaliyet göstermektedir. Ancak devletin bu şefkatli eli kontrolden çıkınca hiçte istenmeyen bir aygıta dönüşebilmektedir. Bu yazımızda örneklerle konuyu açıklamaya çalışacağız.

Kanunlardaki kurallar rastgele veya birilerinin aklına esti diye konulmazlar. Yılların birikimi kamu görevinin nerede başlayıp nerede bittiğini, kamu görevlisinin yetkisinin nerede başlayıp nerede sona erdiğini göstermek açısından kanunlarda kritik düzenlemelere yer verilir. İrtikap suçu da bu kapsamdadır. Kamu görevlisi olmayan birisi irtikap suçunu işleyemez. Bu suçun işlenebilmesi için mutlaka kamu gücüne ve kamu görevlisine ihtiyaç vardır.

Bu kapsamda Bolu Cumhuriyet Başsavcılığının talebi üzerine Sulh Ceza Hakimliği Bolu Belediye Başkanı Tanju Özcan ile Belediye Başkan Yardımcısı Süleyman Can’ın tutuklanmasına karar verdi. Tutuklanmanın ardından da Belediye Kanunu gereğince İçişleri Bakanlığı Tanju Özcan hakkında görevden uzaklaştırma kararı verdi.

CHP Genel Başkanı Özgür Özel adeta bir itirafçı gibi Tanju Özcan›ın gözaltına alınmasının sonrasında Bolu İl Jandarma Komutanlığı önünde açıklama yapmıştı. Yaptığı açıklama ile Özcan›a destek mi yoksa köstek mi olduğunu anlayamadım. Hala da birçok ortamda benzer ifadeler kullanıyor. Özel, Özcan›ın vakıf aracılığıyla 528 öğrenciye burs sağladığını vurgulayarak şunları söylemişti: “Tanju, Bolu’da iş insanlarından, marketlerden vakfa bağış almış ki yoksul çocuklara dağıtsın. Ey Savcı Bey, beş çocuk da sen okut göreyim. Bu şehir bu yoklukta 528 evladını okutan adamdan utanmaz, sen onu itibarsızlaştıramazsın. Tanju’nun yaptığı utanılacak değil, övünülecek bir iştir.”

Özgür Özel’in Belediye Başkanını savunmak için yaptığı bu açıklamaya göre Özcan’ın yaptığı çok net bir şekilde irtikap suçunun bütün unsurlarını taşımaktadır. Anlaşılan Özgür Özel’i çevresindeki hukukçular da uyarmıyor ya da yapılan uyarılar dikkate alınmıyor.

Türk Ceza Kanunu’nun irtikap suçunu tarif eden 250 nci maddesinde irtikap suçunun maddi ve manevi unsurlarını görüyoruz. Buna göre kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar etmek irtikap olarak tanımlanmaktadır. Bu suçun cezası da beş yıldan on yıla kadar hapis cezasını gerektiriyor.

Maddeye göre kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle, kendisini mecbur hissederek, kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat temin etmiş olması halinde de icbarın varlığı kabul edilmektedir.

4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun’un kapsamına bakıldığında ağır cezayı gerektiren suçüstü hallerinde soruşturma iznine gerek olmadığı ve sürecin genel hükümlere göre yürütüleceği görülmektedir.

Bu Kanunun kapsamında; “Bu Kanun, Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttükleri kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar hakkında uygulanır…... Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali genel hükümlere tabidir…” hükümleri yer almaktadır.

Görüleceği üzere ağır cezayı gerektiren suçüstü halleri genel hükümlere göre yürütülmektedir. Tanju Özcan’ın durumu bu kapsamdadır. Aksi takdirde önce soruşturma izni istenecek sonrasında da itiraz süreci başlayacak ve süreç tamamlanmadan savcılık işe bakamayacaktır.

Savcılık tarafından tutuklanma talepli Mahkemeye sevk yazısında Tanju Özcan ve diğer kamu görevlilerinin suç unsuru oluşturan fiilleri tek tek belirtilmiştir.

Buna göre sevk yazısında, Özcan’ın Bolu Bel Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketine gelir sağlamak amacıyla Bolu Belediyesi tarafından Bolu ilinde faaliyet gösteren marketler ile reklam sözleşmesi yapılması amacıyla belediye başkanı yardımcısı Süleyman Can’ın bir kısım market sorumluları ile görüştüğü, belediye başkan yardımcısı Süleyman Can’ın görüşmüş olduğu market sorumlularından olumsuz cevap alması üzerine Bolu belediye başkanı Tanju Özcan tarafından market sorumlularının davet edildiği bir toplantının yapıldığı, toplantıda Bolu belediye başkanı Tanju Özcan’ın market sorumlularından Bolu Bel ile reklam sözleşmesi imzalamalarını istediği, market sorunlarının olumsuz cevap verdiği, Belediye Başkanı Tanju Özcan’ın sunmuş olduğu teklifin kabul edilmemesi üzerine toplantıya katılanlara Market sorumluları ile görüşerek sözleşmenin akibetini takip ettiği ve sözleşme yapmaları konusunda market sorunlarını ikna etmeye çalıştığı, …. marketlerin ise reklam sözleşmesi yapmayı kabul etmedikleri, sadece reklam sözleşmesi imzalamayan marketlere yapılan denetimler neticesinde …. market isimli bir kısım iş yerlerine idari para cezası ve işletmenin beş gün süre ile ticaretten men edilmesine karar verildiği, tüm bu işlemler sonucu Bolu Belediyesinin esasında kanuni olarak yetkisinde bulunan denetim yetkisini hukuka aykırı bir amaç uğruna kullanıp marketlerin icbar altında reklam sözleşmesi yapmaya zorlandığı …..iddialarını görüyoruz.

Bolu Belediye Başkanının tutuklanmasına sebep olan irtikap suçu birçok belediye tarafından farklı yollarla işlenmektedir. Bu fiil önce iyi niyetlerle başlıyor sonrasında da serpilip büyüyor. Belediye ile karşı karşıya kalmak istemeyen vatandaşlar ve işverenler gönüllü birer bağışçı haline geliyorlar. Bir dönem her kamu kurumunun bünyesinde faaliyet gösteren vakıf ve dernekler vardı. Öyle ki bu dernek ve vakıflara bağış yapmak zorunlu hale gelmişti. Neyse ki bu tür dernek ve vakıfların kamu kurumuna ait yerlerde görev yapmaları sonlandırılmıştı.

Birçok suçta olduğu gibi irtikap suçunda da şikayet olmadığı sürece sorun çıkmamaktadır. Çünkü alan razı veren razı. Ancak bağış yapmaya direnenler çıktığında işler biranda karışabilmektedir. Belediyelerin veya iştiraklerinin buralarla işi olanlardan bağış alınmasının önüne geçilmediği sürece bu tür suçlar aynen devam edecektir.

Bazen kamu görevlileri, işverenlerin sanki ortakları gibi davranış sergileyebilmektedir. Bu kadar kar ettiysen biraz da bağış vereceksin mantığı kabul edilemez bir yöntemdir. Burs vermeyi çok seviyorsan belediye ile işi olmayanlardan para topla ve öğrencilere burs ver.

Sonuç olarak bu konuda kanuni düzenleme yapılması gerektiğini düşünüyorum. Aksi takdirde vatandaş olması gereken işi için bazen gönüllü bazen de gönülsüz bağış vb. şeyler yapmak zorunda kalacaktır. Anlayacağınız Tanjular gider Ahmetler Mehmetler gelir ve sonuç kaldığı yerden devam eder. Özetle bataklığı kurutmak gerekiyor.