BİT’lere kadrolu işçi alımında alınacak tedbirler çok gecikti

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından her üç ayda bir kamu personel sayıları açıklanıyor. Dünkü yazımızda bu verilerle ilgili bilgileri açıklamıştım. Verilerdeki sorunlu alanlardan bahsederek neler yapılması gerektiğini de izaha çalışmıştım. Bugünkü yazımızda ise Belediye İktisadi Teşebbüslerinde istihdam edilen işçilerle ilgili alınması gereken tedbirlerden bahsetmeye çalışacağım.

Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından açıklanan verilere göre 2025 yılı sonu itibarıyla kamu kurumlarının tamamında istihdam edilen kadrolu işçi sayısı 1.240.647’dir.

Paylaşılan verilerdeki en dikkat çekici rakam ise 673.137 işçinin istihdam edildiği Belediye İktisadi Teşebbüsleridir. Eylül ayında ise BİT’lerde çalışan işçi sayısı 671.863 idi. Paylaşılan verilere göre üç aylık sürede emekli vb. nedenlerle ayrılmalar dışında BİT’lerdeki işçi sayısında 1.274 artış olmuş. Bu verilere göre kamudaki işçi sayısının yarıdan fazlası (% 54,2’si) BİT’lerde istihdam ediliyor.

Bu köşeyi takip edenler Sayıştay kararlarına yansıyan sınavsız personel alımlarından bahsettiğimi bileceklerdir. Maalesef BİT’lerde istihdam edilen kamu işçilerinin alım yöntemi “hamili kart yakınımdır” usulüdür. Çünkü ilansız ve sınavsız personel alımı buna zemin hazırlamaktadır. Elbette istisnaları olabilir ama genel durum budur. Ayrıca yapılan sınavlarda formalite sınavdan öteye gitmemektedir.

Bu nedenle uzunca bir süredir İŞKUR’un sınavsız alımlarla ilgili olarak üzerine düşeni yapması gerektiğini hatırlatıyoruz. Son zamanlarda nadirde olsa İŞKUR’un ceza verdiğini biliyoruz.

Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 2’nci maddesinde yer alan; Kamu kurum ve kuruluşlarının, il özel idarelerinin, belediyelerin ve bunların kurdukları veya üye oldukları mahallî idare birlikleri ile bağlı kuruluşlarının Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurdukları şirketler ile kooperatiflerin yönetmelik kapsamında olmamasına ilişkin hükmün sonunda yer alan ifadeler görmezden gelinerek sanki sınavsız ve ilansız personel alınmasına cevaz verildiği gibi bir anlam çıkarılmaktadır.

Nitekim Yönetmeliğin 2’nci maddesinde yönetmelik kapsamında olmayan kurumlar sayıldıktan sonra “Ancak, bu kapsamdaki işçi alım ilanlarının Kuruma bildirilmesi zorunludur. Bu ilanlar Kurum internet sitesinde ve ilgili kamu kurum ve kuruluşunca uygun görülen iletişim araçları ile kamuoyuna duyurulur. Kamu kurum ve kuruluşları işçi alımının adil ve şeffaf bir şekilde yapılmasını sağlayacak diğer tedbirleri de alır.” ifadesine yer verilerek kamu kurumlarının nasıl hareket etmeleri gerektiği belirtilmiştir.

Daha açık ifade etmemiz gerekirse Yönetmelik kapsamında olmayan Belediye İştirakleri hiçbir şekilde ilansız ve sınavsız personel alımı yapamazlar.

İyi de BİT’lere yapılan ilansız ve sınavsız binlerce personele ne diyeceksiniz diye soranlar olacaktır. Tek kelimeyle ifade etmemiz gerekirse ilansız ve sınavsız personel alanlar hakkında İŞKUR tarafından işlem yapılması gerekmektedir.

1- Kamu kurum ve kuruluşlarına her türlü işçi alım ilanlarının İŞKUR’a bildirilmesi zorunludur.

2- Bu ilanlar İŞKUR’un internet sitesinde ve ilgili kamu kurum ve kuruluşunca uygun görülen iletişim araçları ile kamuoyuna duyurulmak zorundadır.

3- Kamu kurum ve kuruluşları işçi alımının adil ve şeffaf bir şekilde yapılmasını sağlayacak diğer tedbirleri de almak zorundadır.

Buna göre ilansız ve sınavsız kamu kurum ve kuruluşlarının işçi alması yasaktır nokta. Şu ana kadar yazdıklarıma itiraz gelmedi. Yani yazdığınız şeyler mevzuata aykırı diyen çıkmadı. İyi de bu adam ne yazıyor diye merak eden de çıkmadı. Anlayacağınız sanki duvara yazıyoruz gibi bir şeyle karşı karşıyayız. En azından taş duvarlardan yansıma oluyor.

Yukarıda rakamı verdik. Tamı tamına BİT’lerde 673.137 işçi istihdam ediliyor ve bunların büyük çoğunluğu için uygulamada ne ilan yapılıyor ne de sınav. Anlayacağınız alan razı satan razı. Ancak böyle gelmiş ama böyle gitmemelidir.

Birçok belediye başkanı göreve gelmeden önce “İşe alımlarda şeffaflığı ve liyakati getiriyoruz. Belediyenin ve iştiraklerinin personel alımlarını ve kriterlerini açıkça ilan edecek, iş arayan vatandaşlarımız kariyer sayfamıza online olarak başvurup tüm süreci takip edebilecekler” diye nara atarken koltuğa oturduktan sonra sistemin açıklarını sonuna kadar kullanmaya başlamıştır.

Sınavsız ve ilansız işçi alımları Sayıştay raporlarına da yansımasına rağmen hala sınavsız ve ilansız işçi alımları devam etmektedir. Bu kapsamda Sayıştay, belediye şirketlerinin işçi alım ilanlarının Türkiye İş Kurumuna bildirilmesinin zorunlu olduğunu, bu ilanların kurumun internet sitesinde ve ilgili kamu kurum ve kuruluşunca uygun görülen iletişim araçları ile kamuoyuna duyurulacağı ve kamu kurum ve kuruluşlarının, işçi alımının adil ve şeffaf bir şekilde yapılmasını sağlayacak tedbirleri almak zorunda olduğunu belirterek buna uyulmadığını tespit ederek eleştirmiştir.

Sayıştay’ın özel kalem müdürlüklerinde yaptığı gibi sınavsız ve ilansız işçi alımlarında da tazmin çıkarması gerektiğini düşünüyorum.

Sayıştay Raporlarına yansıyan genel eleştiriler şunlardır: 1- İştiraklere alınacak yeni işçiler şirket tarafından ihtiyaca göre şifahen belirlenmekte ve istihdam edilmektedir.

2- Bu uygulama şirkete yapılacak işçi alımlarında liyakatın, objektifliğin ve şeffaflığın ortadan kalkmasına ve işçi istihdamında rekabetin sağlanamamasına neden olmaktadır.

3- Şifahen gerçekleştirilen işçi istihdamı, istihdam edilmek için gerekli şartları sağlayan pek çok kişinin söz konusu alım için başvuru yapamamasına neden olmaktadır.

4- Yeni işçi alımlarında mezkur mevzuat hükmü ve anılan genelge uyarınca işçi alım ilanlarının İŞKUR ve diğer iletişim araçlarıyla duyurularak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

5- Kamu idareleri cevaplarında bundan sonra yapılacak işçi alımlarında İŞKUR’a bildirimde bulunulacağını belirtmektedir.

Görüleceği üzere, ilgili kurumlar yapılan işlemin hatalı olduğunu itiraf etmektedir. Böyle bir hatanın cehaletle yapıldığına ihtimal vermiyoruz. Birazcık mevzuat bilgisi olanlar böyle bir hata yapmazlar. Sonuçta ne mi oldu derseniz şuana kadar hiç kimseye hiçbir şey olmadı diyebiliriz. Bundan dolayı da BİT’lere ilansız ve sınavsız personel alımı son sürat devam ediyor. Son söz olarak acilen bu konuda tedbir alınması ve kapsamlı bir mevzuat düzenlemesi gerekiyor nokta.