La Fontaine’den masallar: Merkez’in pengueni

İlk bakışta gözler, ister istemez bir La Fontaine yazısı arıyor. Belki bir tilki, belki bir karga, belki de ders veren kısa bir fabl… Ama merak etmeyin. Bu eksiklik, uygulanan ekonomi politikaları ve ortaya çıkan sonuçlar yanında son derece önemsiz bir detay. Çünkü bugün masallar artık kitaplarda değil; para politikası metinlerinde yazılırken, dersi ise çocuklar değil, milyonlarca yetişkin alıyor.

Merkez Bankası’nın son PPK metni, artık “şahin mi güvercin mi” tartışmasını bile anlamsızlaştıran bir yerde duruyor. Çünkü ortada ne uçan bir güvercin var ne de pençesini gösteren bir şahin. Karşımızda, kanatları varmış gibi yapıp uçamayan; yürüyormuş gibi yapıp ilerlemeyen bir penguen duruyor.

Görünürde faiz indirimi, kâğıt üzerinde “gevşeme” umutları beliriyor olabilir. Ama ekonominin gerçek dünyasında bu indirim ne üreticiye ulaşıyor, ne hane halkına, ne de iktisadi faaliyetin kalbine. Kredi faizleri aksine artıyor, krediye erişim aksine zorlaşmaya devam ediyor, borçlanma kanalları giderek daralıyor. Yani Merkez, bir yandan “indirdim” diyor; öte yandan piyasaya “sakın kıpırdama” mesajı veriyor. Penguenin kanatları oynuyor belki ama uçuş malumunuz yok. Piyasada ise bir optik illüzyon oluşturulmaya çalışılıyor.

Aslında faiz indirimlerinin en temel işlevi bellidir. Ekonomik faaliyeti canlandırmak, kredi kanallarını açmak, yatırımı ve tüketimi dengelemek. Bugün ise faiz indirimine rağmen,

• KOBİ’lerin nefesi gittikçe kesiliyor,

• Küçük ensaf batak riskiyle karşı karşıya,

• Hane halkı borçlanabilirse borçlanıyor ama geçinemiyor,

• Ücretler “enflasyon bahanesi” yapılarak baskılanıyor,

• Fahiş fiyat bozgunu vatandaşın omuzlarına yıkılıyor.

Ekonomi yönetimi bu tabloyu anlatmak yerine başarı hikâyeleri anlatmayı tercih ediyor. Rezervler, risk primi, derecelendirme kuruluşları… Hepsi La Fontaine masallarının modern enstrümanları gibi sahnede.

Artık kabul edelim, Merkez Bankası ve ekonomi yönetimi tarafından anlatılan bu “başarı hikâyesi”, bu coğrafyanın hikâyesi değil. Bu topraklarda büyüyen, burada yaşayan, burada geçinmeye çalışan insanların gündelik hayatıyla örtüşmeyen; daha çok başka ülkelerin raporlarında, başka metropollerin sunum slaytlarında anlamlı olabilecek bir anlatı bu. Enflasyonun mutfakta, pazarda, kirada hissedildiği; gelirin ayın ortasında tükendiği, borcun hayatın rutini hâline geldiği bir ülkede rezerv, risk primi ve not artışı üzerinden kurulan masallar, yerli değil. Bu coğrafyanın gerçeğiyle temas etmeyen her başarı anlatısı, en son açıklanan hane halkı enflasyon beklentilerinde olduğu gibi ikna etmiyor; yabancı duruyor, soğuk duruyor ve en önemlisi inandırmıyor. Çünkü artık insanlar masallar diyarına değil, yaşadıklarına bakarak karar veriyor. Merkez Bankası rezervi vatandaşın cebine girmiyorsa, risk primi düşerken esnaf kepenk indiriyorsa, not artarken gençler umudunu kaybediyorsa; bu hikâyeler alkış değil, öfke üretiyor.

Neden bu kadar öfke, neden bu kadar kopuş?

Zihnimize kaçınılmaz olarak, 19 yıl sonra anlam verebildiğimiz Werner Herzog’un kamerasının yakaladığı o aykırı penguen geliyor. Binlerce penguen, hayatta kalmak, yemek bulmak ve üremek için aynı anda okyanusa doğru yürürken; o tek penguen duruyor. Kafasını çeviriyor. Sürüyü reddediyor. Ve içgüdülere, akla, hayatta kalma refleksine meydan okurcasına rotasını tersine çeviriyor. Okyanusa değil, kilometrelerce boyunca buzdan, sessizlikten ve ölümden başka hiçbir şeyin olmadığı dağlara doğru yürümeye başlıyor; her şeye rağmen.

Ve insan ister istemez o meşhur repliği kendi kendine soruyor:

Çünkü yaşananlar artık “politika ayarlaması” gibi değil; sabrın sınandığı, dayanıklılığın ölçüldüğü bir deney gibi hissediliyor. Biri dümeni tutuyor ama dalgayı hep biz yiyoruz. Enflasyonla mücadele denirken, fiiliyatta mücadele edilen kesim giderek netleşiyor: en kırılganlar, en sessizler, en çok katlananlar. Merkez’in penguen hâlâ kanat çırpıyor.