Bolu'da Osmanlı döneminde hayvanlara gösterilen merhamet ve sevginin sembolü olarak tarihi yapıların duvarlarına inşa edilen kuş evleri, aradan geçen onca zamana rağmen ayakta duruyor. Kent merkezinde bulunan Aşağı Taşhan'da da kuş evleri yer alıyor.
Halk arasında "kuş sarayları" olarak da adlandırılan kuş evleri, kuşların barınması için güvenli alan oluştururken Osmanlı'nın estetik anlayışını ve hayvan sevgisini de günümüze taşıyor.
Kentte, başta Saraçhane Cami başta olmak üzere Yukarı Taşhan, Aşağı Taşhan, Karamanlı, Aktaş ve Somuncu camilerinde "yuva" olmayı sürdüren kuş evleri, kentin önemli kültürel mirasları arasında yer alıyor.
"Kuş evleri korunmalı"
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Yakınçağ Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Süme, Osmanlı döneminden günümüze ulaşan kuş evlerinin yalnızca mimari unsur değil, merhamet anlayışının da timsali olduğunu söyledi.
Osmanlı coğrafyasının birçok noktasında görülen kuş evlerinin Bolu'da da önemli örneklerinin bulunduğunu belirten Süme, kuş evlerine ilgisinin yıllar önce gazetede okuduğu bir habere dayandığını kaydetti.
Süme, ağırlıklı olarak tarihi yapıların duvarlarına inşa edilen kuş evlerinin sivil mimaride de örneklerinin olduğunu anlatarak, "Bunlar yapıların güneş alan, korunaklı, rüzgar almayan, yağmurdan korunan yamaçlarına yapılmış minyatür yapılardır. Genellikle yapıda hangi malzeme kullanılmışsa aynı malzemeyi kullanarak bu kuş evleri inşa edilmiş. Özellikle İstanbul'daki örnekleri o kadar ihtişamlı ki adeta saray görünümünde." diye konuştu.
Kuş evlerinin yapılmasında hem tarihsel hem de dini etkinlerin bulunduğunu dile getiren Süme, Türklerin İslam öncesi dönemde konar-göçer toplumlar oldukları için yaşamlarında hayvanlara ayrı yer ayırdıklarının bilindiğini ifade etti.
Süme, Türk topluluklarında hayvan sevgisinden bahsederek, "Kuşlar, özellikle güç sembolü olan kartal, atmaca, şahin gibi kuşlar 24 Oğuz boyunun her birinin sembolü olmuş. Bu yönüyle de kuşlar Türk kültüründe ve tarihinde önemli." dedi.
İslamiyet'te hayvanlara merhamet göstermenin, en önemli ahlaki değerlerden biri olarak görüldüğünü anlatan Süme, şöyle devam etti:
"Bu konuda Hz. Peygamber'in uygulamaları insanlar tarafından örnek alınmış. Müslümanlar tarafından hayvanlara sevgi, sünnet olarak algılanmış ve İslam tarihi boyunca bütün Türk İslam devletlerinde insanlarımız bu merhameti göstermiş. Bunun en güzel örneği olarak da Osmanlı, zirve diyebiliriz. Birçok konuda vakıf müessesesi, İslami bir müessesedir. Bütün Türk İslam devletlerinde görülür ama en güzel örnekleri Osmanlı'da vardır. Kuş evleri ve hayvan sevgisi söz konusu olduğunda da yine Osmanlı'nın zirve olduğunu görüyoruz."
Süme, kuş evlerinin korunması gerektiğini vurgulayarak, "Bunların kesinlikle kapatılmaması, restore edilirken orijinaline uygun ehil eller tarafından yapılması gerekir. Bu yapılar kuşların yuvalanması için güvenli alanlar sağlamakla kalmamış, Osmanlı mimarisinin zarafet anlayışını da küçük ölçekte yansıtmıştır." ifadesini kullandı.
Kuş evlerinin çocuklara hayvan sevgisinin aktarılması açısından da önemli olduğuna işaret eden Süme, öğretmenlere ve rehberlere şehir gezilerinde bu yapıları da göz önünde bulundurma önerisinde bulundu.
Süme, kuş evlerinin geleceğe taşınmasının önemine değinerek, "Osmanlı, merhameti mimariye yansıtmış kuş evleri vasıtasıyla. Günümüzde de özellikle müstakil evlerde ve villalarda kuş evleri yeniden yaygınlaştırılabilir." dedi.
