NATO’culuk bir düşünme biçimiydi

“Yeşil Kuşak”, Soğuk Savaş dönemi kavramlarından biriydi ve ABD’nin İslam coğrafyasını yeniden şekillendirme hedefini yansıtan projenin adıydı. Jimmy Carter döneminden itibaren Sovyetleri kuşatma amacıyla hayata geçirilmek istenmişti. Bu proje Türkiye’yi de derinden etkiledi. “Yeşil kuşak” kavramı çoğu zaman tek boyutlu ele alındı ve birtakım genellemelerden öteye geçilemedi. Bu türden genellemeleri dinî gruplara yönelik değerlendirmelerde görebiliyoruz. Çoğu zaman daha büyük genellemelerle Türkiye’de özellikle 1960’lardan sonra görülen dinî hareketlilik de yargılandı. Bu çerçevede 1980’lerde üniversitelerde görünür hâle gelen İmam hatip mezunları da “yeşil kavramı” içine dâhil edildi. Kuşkusuz bu türden genellemeler kolaycılığa kaçmanın bir sonucu olduğu kadar yeni bir ideolojik ayrıştırma hedefine de matuftu. Hâlbuki daha 1960’lardan itibaren dinî hareketlerde bugünümüzü de derinden etkileyen bir ayrışma vardı.

Yeşil Kuşak projesinin etkilerini 1980’lerin başlarından itibaren birtakım gruplar üzerinden takip edebiliyoruz. Bugün artık çok daha açık bir şekilde konuşabiliriz. Çünkü daha 15 Temmuz 2016’ya kadar bazı değerlendirmeler vehimli bir ruh hâlinin yansımaları olarak görülebiliyordu. Ama içeriden bakan birçok kimse 1980’lerin ortalarında FETÖ’cülerle diğerleri arasındaki derin ayrışmayı hatırlayacaktır. “Zaman” gazetesi yayın hayatına başladığında İslâmcı olarak bilinen çevrelere hitap ediyordu. Bu gazetenin kısa bir zamanda itibar kazandığı görüldü. Aynı dönemde başörtüsü yasakları da başladı. 1986’nın sonlarından itibaren uygulamaya konulan başörtüsü yasakları üniversite gençliğini derinden etkiledi. Bu dönemde Mahmut Mamdani’nin “İyi Müslüman, Kötü Müslüman” kitabında temellendirildiği gibi Türkiye’de belirli bir eksende çok ciddi bir ayrışma yaşandı. Bu ayrışmayı “Yeşil Kuşak” projesi üzerinden de takip edebiliriz. Proje çok dar bir çevreye hitap eden FETÖ’cüler tarafından benimsendi ve çok kısa bir sürede güç devşirmeye başladılar. Büyük bir operasyonla “Zaman” gazetesini ele geçirdiler fakat aynı başarıyı başörtüsü eylemlerine karşı gösteremediler. Üniversite öğrencileri arasında FETÖ’cülere yönelik çok ciddi bir tepki vardı.

Yıllar sonra 15 Temmuz süreci başladığında belirli çevrelerin yeniden kolaya kaçtığına şahitlik ettik. Bu sefer de 1980’lerde olduğu gibi Büyük Ortadoğu Projesinden söz ediliyordu ve birtakım genellemeler yine düşünce hayatımızı şekillendiriyordu. Eskiye bir dönüş vardı. FETÖ’cüler yıllar sonra tekrar dinî ve İslâmî kavramlarla tanımlanmaya başlanmıştı. Hâlbuki bu grup “Yeşil Kuşak” projesinin yüklenici firmasıydı ve 1980’lerde insan yetiştirme sürecini tamamladıktan sonra 1990’larda hayata geçirildi. Büyük Ortadoğu Projesi tam olarak bu sürecin yeni bir evresiydi. FETÖ, 28 Şubat sürecinde de imam hatip engelini ortadan kaldırdı. Fakat hiçbir zaman kuşatıcı bir düşünce yapısına sahip olamadı. FETÖ’cüler daima bir örgüt olarak hareket etti ve diğerleriyle aralarına çok ciddi bir mesafe koydu. ABD ve İngiltere’nin ve dolayısıyla da İsrail’in mutlaka başarıya ulaşacağına inandılar.

İngiltere ve ABD’nin Türkiye’nin NATO’ya girmesinden sonra hangi gruplara nüfuz ettiğini ve kimleri ele geçirdiğini tam olarak bilemiyoruz. Fakat gruplar ve kişiler üzerinden siyaseti dönüştürmeye ve topluma nüfuz etmeye çalıştıkları çok açıktı. Zaman içerisinde büyük bir başarıya ulaştıklarını da teslim etmemiz gerekir. En büyük zaafları da başarıyı getiren yapısal koşulların içindeydi. Çünkü bu kişi ve gruplar kaçınılmaz olarak diğerlerinden ayrıştı ve kendilerine korunaklı bir alan inşa etti. FETÖ’nün örgütçü yaklaşımı da bu yapısal durumun bir sonucuydu. İngiltere ve ABD gibi emperyalist devletlerin bakış açısına göre dinî ve lâdinî yapıların birbirinden hiçbir farkı yoktur. Alternatif grup ve söylemlerin birbirinin yerine geçmesi ideolojik bir tercihin değil, zaman içinde meydana gelen değişimlerin sonucudur.

“Yeni dinî hareketler” çok önemli bir bahistir ve bu alandaki çalışmalara değer vermek gerektiğine inanıyorum. Bu alanda çalışanların FETÖ gibi yapıların temel niteliklerini izah ederken küresel örneklere odaklandıklarını biliyoruz. Buna karşın bir hususun altını özellikle çizmek isterim. FETÖ gibi yapıları kültürel geleneğimizin derin kodları içinde tahlil etmeye çalışanların gözden kaçırdığı en önemli husus, bunların dinî olmayan yapılarla büyük benzerliğidir. Dinî olmayan yapılar da daha önceden FETÖ’nün yaşadığı akıbeti yaşadı. Önceki yapılar da bağlı bulundukları coğrafyadan ve kültürel dokudan ayrışarak güç kazandı.

NATO’culuk bir düşünme biçimiydi.